exhibition

Location: Van Abbemuseum

Mixed Messages

Living Archive

In Mixed Messages wordt vanuit verschillende invalshoeken gekeken naar zeven kunstwerken uit de collectie van het Van Abbemuseum.

Naast de beschrijving van de voorstelling en de omschrijving van de materiële kenmerken van het werk wordt de wijze waarop en waarom het kunstwerk in de collectie is opgenomen zichtbaar gemaakt. Is het werk vaak getoond, reist het voortdurend als bruikleen de wereld rond of verblijft het vrijwel altijd in het depot? Wat zijn de waarden die eraan worden toegekend vanuit geldende opvattingen, toen en nu?

Het kunstwerk kan een drager zijn van ideologische opvattingen uit de tijd waarin het werd vervaardigd. Of het kan kenmerkend zijn voor een nationale identiteit. Ook de context waarbinnen het gepresenteerd wordt, bijvoorbeeld binnen de thematiek van een tentoonstelling en ten opzichte van andere werken, geven aanleiding om het kunstwerk anders te bekijken. Zo wordt het mogelijk om de betekenis van het kunstwerk steeds opnieuw te overdenken – als uitkomst van sociale, politieke en economische factoren. Mixed Messages is te beschouwen als een (re)constructie, waarmee afstand wordt genomen van de autonomie van de kunst, los van de bestaande orde.

Jan Sluijters

Een van de werken in de tentoonstelling is het Liggend naakt uit 1931 van Jan Sluijters. Naakten waren in de ‘bange jaren dertig’ onderdeel van een dispuut over normen en waarden. In dee tijd van economische en politieke spanningen, was de Nederlandse overheid zeer beducht voor kunstwerken met een ‘zedekwetsenden aard’. Zo werden op instigatie van burgemeester Verdijk in 1938 vijf naakten van Kees van Dongen uit diens solotentoonstelling in het Van Abbemuseum verwijderd. Al eerder, in 1936, had directeur Visser geweigerd om een naakt van Leo Gestel tentoon te stellen.

Consequent was men in Eindhoven echter niet want naakten van Jan Sluijters en Constant Permeke waren wél toegestaan. Vissers nota Over de moreele normen bij het tentoonstellen van kunstvoorwerpen in het Stedelijk Van Abbe museum (1937) was bedoeld als richtlijn, maar enig effect lijkt de nota niet te hebben gehad.

Het nu zo onschuldig ogende naakt van Sluijters kan geplaatst worden in een discussie over de rol van de overheid en musea als zedenmeester, die tot het einde van de jaren veertig actueel bleef.

Carel Willink

Carel Willinks Stadsgezicht uit 1934 kan model staan voor de naoorlogse strijd tussen avant-garde en traditie, die in de jaren vijftig als gevolg van de Koude Oorlog hevig zou oplaaien. Willink behoorde niet tot de favoriete kunstenaars van directeur Edy de Wilde, ondanks het feit dat Willink in 1949 een solotentoonstelling kreeg in het Van Abbemuseum en De Wilde in 1950 ook werk van hem aankocht. In zijn polemische essay De schilderkunst in een kritiek stadium (1950) betitelde Willink zijn eigen modernistische oeuvre als een jeugdzonde en zijn geloof in de abstracte kunst als een overwonnen standpunt. Willink was volgens De Wilde teruggekeerd tot de ‘zakelijke weergave der dingen’ en ‘aarts-reactionair’ in zijn standpunten ten aanzien van de avant-gardistische ontwikkelingen.

Francis Bacon

Magie rond de ‘Salonfähige uitbater van het erge’ is de titel die gekozen werd bij Fragment of a Crucifixion uit 1950 van Francis Bacon. Bacon schildert vrijwel altijd gekwelde personen en uit hiermee zijn gevoelens ten aanzien van het leven. Als persoon houdt hij graag controle. In de loop van zijn carrière creëert hij als een toneelspeler een sfeer rondom zichzelf en zijn werk waarbij het als buitenstaander moeilijk te zien is waar fictie ophoudt en werkelijkheid begint. Niet zelden wordt de indruk gewekt dat Bacon als het ware zijn schilderijen leefde. Dit wordt ook zichtbaar in de speelfilm Love is the Devil (1998). Deze onconventionele ‘biopic’ van filmmaker John Maybury toont het leven van Bacon in al zijn facetten. Kijken we door deze informatie anders naar Fragment of a crucifixion?

Robert Indiana

Toneelschrijver Edward Albee schreef in 1961 The American Dream, waarin hij vilein afrekende met de Amerikaanse droom - een collectief ideaalbeeld van een natie, waar het individu door zijn pioniersgeest zijn leven in eigen hand heeft. Albee verwijst in zijn toneelstuk ook naar de keerzijde van die mythe. Geïnspireerd hierdoor schilderde Indiana zijn vijfdelige American Dream-serie in een all-American beeldtaal. De tekens die hij hiervoor gebruikte, waaronder verkeersborden en opschriften van flipperkasten en wegrestaurants, duiden op ongebreidelde consumptie, vermaak en mobiliteit – een rijker en gelukkiger leven ligt immers binnen eenieders bereik. The Red Diamond, American Dream #3 laat zich lezen als een materialistische interpretatie van democratische idealen, met economische groei als motor en machtsmiddel.

Per Kirkeby

Vanaf de late jaren zeventig werd door directeur Rudi Fuchs in het Van Abbemuseum de kracht van de Europese traditie benadrukt. In Fuchs’ optiek werd de geografie binnen Europa, die al in de negentiende eeuw had geleid tot het denken in ‘mentaliteitsruimtes’, steeds belangrijker. In dat verband werden de begrippen ‘Nordischer Raum’ en ‘Mittelmeerischer Raum’ opnieuw geïntroduceerd: de ruimte van de Middellandse Zee vertegenwoordigt een bewustzijn waarin de orde, de constructie en de vorm voorop staat, terwijl de noordelijke ruimte de irrationele geest en de inhoud representeert. Het belang van de Noord-Europese expressionistische traditie kwam vooral sterk tot uitdrukking in Fuchs’ tentoonstelling Uit het Noorden (1984), waar kunstenaars als Edvard Munch, Asger Jorn en Per Kirkeby gedeeltelijk werden losgeweekt uit de ‘hoofdstroom’ van de toonaangevende, modernistische ontwikkelingen. 

Het werk van Per Kirkeby staat model voor Fuchs’ idee van verplaatsing in fysieke en geestelijke zin, met het doel de ‘mainstream’ van het internationalisme te doorbreken.

Braco Dimitrijević

Braco Dimitrijević brengt geschiedenis, kunst en de rol van de kunstenaar met elkaar in conflict. ‘There are portraits by great artists of men and women whom we do not need to know, and portraits of great men and women by artists we do not care to know’, stelt Dimitrijević. Hij neemt de anonimiteit en het historische proces als vertrekpunt in zijn werk. Hij gelooft dat velen beroemd zijn om de verkeerde redenen en dat de roemlozen dat passief accepteren. Deze houding heeft een sturend effect op de mechanismen waarvan de massamedia zich bedienen alsmede op de structuur van de officiële (kunst)geschiedenis: de canon. Met zijn werken over de anonieme passant levert Dimitrijević dan ook een bijtend commentaar op degenen die de normen en waarden van de kunst laten prevaleren boven andere vormen van uitwisseling, zelfs als dat ten koste gaat van de werkelijkheid.

Paul McCarthy

In Paul McCarthy’s performances komen opvattingen over seksualiteit, schuld en repressie tot uitdrukking, waarmee hij de hypocrisie van burgerlijke normen en waarden aan de kaak te stelt. De kracht van McCarthy’s performances ligt in de groteske en theatrale uitvergroting van het leven zelf, waar gestoorde gedragspatronen en menselijke beperkingen een uitweg vinden in infantiele obsessies, machtsmisbruik en excessief psychologisch en seksueel geweld. Zijn video’s Family Tyranny en Cultural Soup worden getoond in het licht van cijfers over kindermishandeling in de Verenigde Staten, waar conservatieve groeperingen het concept van familiewaarden veelvuldig aanwenden in hun op religieuze waarden gebaseerde politieke strategie.

Part of: Living Archive

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
The Netherlands
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Opening hours: Tuesdays to Sundays from 11:00 to 17:00 hours.
Every first Thursday evening the museum is open until 21:00 hours.
From 17:00 hours the admission is free.

 

 

The Van Abbemuseum is supported by ao: