tentoonstelling

Locatie: Van Abbemuseum

Igloo Nero

Plug In #33

Kunstenaar: Mario Merz

Conservator: Christiane Berndes

‘Igloo Nero’ van de Italiaanse kunstenaar Mario Merz (1925-2003) is een werk vol contrasten. De binnenste iglo van zwart asfalt maakte hij in de periode 1967-1979.

Daarop zijn in ‘handgeschreven’ neonletters de woorden ‘luoghi senza strada’ (plaatsen zonder straat) te lezen. De donkere vorm van de iglo contrasteert met het licht van de letters. De woorden in neon verwijzen naar een moderne, stedelijke cultuur terwijl de tekst juist betrekking heeft op een onontgonnen gebied. De iglo zelf is een primitieve woning, meestal bedoeld als tijdelijk verblijf. In die zin sluit dit werk aan bij een belangrijk thema van dit ogenblik: migratie. Wanneer het werk in 1994 tentoongesteld wordt, breidt Merz deze iglo uit met een tweede ‘schil’. Het frame van buizen, waar stukken leisteen aan bevestigd zijn, heeft een open karakter. Daardoor blijft de eerste, gesloten iglo zichtbaar. Enerzijds vergroot en versterkt de tweede iglo de vorm van de eerste, anderzijds verhult hij deze gedeeltelijk en doet hem kleiner lijken. Het natuurlijke materiaal leisteen vormt een contrast met het industriële asfalt en neon.

Sinds 1967 keert het motief van de iglo regelmatig terug in Merz’ werk. Hij zegt: “De essentie ervan is dat hij niet alleen een sculptuur, maar ook een reëel en bewoonbaar bouwwerk is.” Het is een primitieve bouwvorm, een oerhuis, dat nog in direct verband staat met de menselijke maat. De halve bol biedt een onopgedeelde binnenruimte: er zijn geen wanden en geen plafond. Het is alleen een scheiding tussen buiten en binnen. Het is ook de vorm die het meest vanzelfsprekend is in een landschap; die geen barrière vormt. De mens die in zo’n huis leeft, staat nog dicht bij de natuur. Merz werkt bij voorkeur met basisvormen als een iglo of een tafel. De sociale betekenis van die voorwerpen is belangrijker dan hun geometrische vorm. Het idee van uitbreiding en vermeerdering speelt een rol in veel van Merz’ werk. Behalve in de iglo, die vanuit de top naar beneden volgens een bepaalde wetmatigheid uitdijt, is het te vinden in spiraal- en kegelvormen, en in de reeks van Fibonacci. Deze getallenreeks, waarin elk volgend getal bestaat uit de som van de twee voorgaande, komt in diverse werken van Merz voor.

Het werk van Mario Merz wordt gerekend tot de arte povera. Deze Italiaanse beweging ontstaat in de late jaren zestig. De term heeft betrekking op de povere, vaak natuurlijke of alledaagse materialen die door de kunstenaars gebruikt worden. Zij doen dit om zich af te zetten tegen de officiële kunst die in hun ogen ver af staat van de werkelijkheid en van het dagelijkse leven. De groep hanteert geen bepaalde stijl, maar bestaat uit kunstenaars met verwante ideeën. Ze willen de grenzen tussen kunst en dagelijks leven opheffen. Hun werk bestaat niet alleen uit objecten, die meestal als installatie of environment gepresenteerd worden, maar kan ook uit processen bestaan; vooral processen van groei en verandering en van energieoverdracht. Ook de relatie tussen natuur en cultuur, traditie en ontwikkeling zijn terugkerende thema’s binnen de arte povera. Soms is er verwantschap met Land Art en performance kunst, fenomenen die in dezelfde periode ontstaan. Deze nieuwe kunstuitingen zijn allemaal pogingen geijkte ideeën over kunst op te rekken of te weerleggen. Ze proberen een beroep te doen op de intuïtie van de mens en zijn veel minder zakelijk en naar zichzelf verwijzend dan de minimale en fundamentele kunst die dan in de musea voor eigentijdse kunst getoond wordt. De arte povera bestaat als beweging slechts enkele jaren. De individuele kunstenaars gaan door in de richting die zij destijds ingeslagen zijn.

Nicola de Maria (1954) behoort tot een jongere generatie Italiaanse kunstenaars. Zijn schilderij ‘Participa alla creazione’ is in bepaalde opzichten verwant aan het werk van Mario Merz. Ook dit schilderij gaat enerzijds over cultivering en ordening, anderzijds over een oersituatie. Met de titel (Neem deel aan de schepping) verwijst De Maria naar het moment waarop de aarde geschapen wordt; waarop er een eerste ordening aangebracht wordt in de chaos die er tot dan toe heerst. Het licht wordt gescheiden van het donker, het land van het water. Het schilderij is eenvoudig en complex tegelijk. De horizontale verdeling roept direct de associatie met een landschap op. Maar het hemelsblauw onder in het schilderij werkt verwarrend: het lijkt een lucht, maar dan op de verkeerde plaats. In het zwarte gedeelte zit een ‘gat’ waardoor een lichte, blauwgroene kleur zichtbaar is. Dit kan beschouwd worden als het doorbreken van licht in een donkere lucht, maar door de kleur is de associatie met water meer voor de hand liggend. De lichte kleuren zijn in een horizontale beweging aangebracht. Het zwart vertoont penseelstreken in allerlei richtingen. De penseelstreken versterken de indruk van ordening tegenover chaos. Het werk van Nicola de Maria is over het algemeen uitbundig en kleurrijk. Het is poëtisch en energiek en straalt een positieve levenshouding uit. Deze kunstenaar gaat niet volgens een vooropgezet plan te werk, maar gevoelsmatig. Zijn schilderingen beperken zich dikwijls niet tot een doek. Hij beschildert ook wanden of hele ruimtes, waarbinnen schilderijen dan weer onderdelen kunnen zijn. ‘Participa alla creazione’ is een sober werk binnen het oeuvre van De Maria. De titel is echter representatief voor zijn vitaliteit en zijn verlangen voortdurend nieuwe, paradijselijke werelden te scheppen.

 

Mede mogelijk gemaakt door

Onderdeel van: Plug In

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
Nederland
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Openingstijden: di t/m zo van 11:00 tot 17:00 uur
Iedere eerste donderdagavond van de maand tot 21:00 uur geopend.
Vanaf 17:00 uur is het museum dan gratis te bezoeken.

 

 

Het Van Abbemuseum wordt onder andere ondersteund door: