tentoonstelling

Locatie: Van Abbemuseum

Artur Żmijewski

Plug In #24

Kunstenaar: Artur Żmijewski

Artur Żmijewski is een provocateur. Sentimentaliteit en politieke correctheid zijn hem vreemd.

Gemakkelijke sensatiezucht kan hem evenmin verweten worden. Eerder induceert of rapporteert deze Poolse videomaker en fotograaf confrontaties tussen de mens en de perceptie van het zelf. Een shockeffect is welhaast onvermijdelijk, maar de initiële verbijstering maakt al snel plaats voor een meer gelaagd begrip van wat het mens-zijn in de 20e en 21e eeuw inhoudt en aan welke ethiek en moraal wij ons, bewust of onbewust, denken vast te moeten houden.

In zijn vroege werk onderzoekt Żmijewski het menselijk lichaam als een kwetsbare en manipuleerbare vorm. Lichamelijke vervormingen, handicaps, ziektes en degenen die er dagelijks mee leven worden op confronterende wijze verbeeld. Zij eisen een nieuw bestaansrecht op doordat de regisseur niet met de gebruikelijke klinische afstand of voor de hand liggende compassie filmt. Bestaande clichés over wat normaal en wenselijk is worden ondersteboven gekeerd. De regisseur onthoudt zich van waardeoordelen of verklaringen. Zijn streven is een nieuwe perceptie mogelijk te maken zonder deze aan nieuwe voorwaarden te verbinden.

Veel van Żmijewski’s werk houdt het midden tussen documentaire en fictie. Het documentaire aspect gaat verder dan het feit dat hij werkelijk bestaande mensen tot onderwerp neemt. Żmijewski’s films vormen als het ware een microscopische uitvergroting van houdingen, opvattingen en angsten die in ons dagelijks leven verscholen zitten. In zijn films nemen ze een zeer expliciete verschijningsvorm aan. Zijn meer recente werk neemt minder het menselijk lichaam dan de rekbaarheid van de menselijke geest tot onderwerp. In 2003 draaide hij tijdens een reis met een groep Poolse katholieke pelgrims naar Israël een vierluik, waarin religieus fanatisme zich op verschillende wijzen kenbaar maakt. Er is de blinde haat van de Israëliër Itzik, die in zijn eigen versie van de geschiedenis van het heilige land de moord op Palestijnen gelegitimeerd ziet. Er is de jonge Duitse emigrante Lisa die, overtuigd van het feit dat zij in een vorig leven een door de nazi’s vermoord twaalfjarig joods jongetje was, zich thuis wil voelen in een land dat haar overtuiging als een ziekelijke fantasie beschouwt. Er zijn de katholieke pelgrims voor wie de wortels van hun geloof liggen in een Israël, waarvan zij het bestaan eigenlijk niet accepteren. In Israël levende Poolse immigranten pijnigen op verzoek van de regisseur hun hersens om nog de laatste flarden van Poolse kinderliedjes uit hun jeugd uit het geheugen op te kunnen diepen. Elk van de films staat op zichzelf. Als vierluik ontstaat er een meerduidig en paradoxaal beeld van de met elkaar verbonden noties van identiteit, geschiedenis en overtuiging. Verlangen en werkelijkheid komen daarbij in wisselende verhoudingen tegenover elkaar te staan.

In de film Repetition (2005) grijpt de regisseur verregaand in de werkelijkheid in en herhaalt hij vrij letterlijk het controversiële Stanford Prison Experiment uit 1971. Voor dit door de psycholoog Philip Zimbardo opgezette rollenspel werd in de kelder van Stanford University een gevangenis gebouwd, waarin 21 studenten voor een periode van veertien dagen hun intrek zouden nemen. Elk kreeg een rol als bewaker dan wel gedetineerde toebedeeld. Na twee dagen was de identificatie met de hun opgelegde rol compleet. Na zes dagen werd het experiment afgebroken. Een aantal gevangenen bleek niet tegen het experiment bestand. Enkele bewakers maakten zich schuldig aan een, aan sadisme grenzend machtsmisbruik. Bijna 35 jaar later heeft Żmijewski het experiment opnieuw uit laten voeren, ditmaal door werkeloze jonge Poolse mannen. Verborgen camera’s registreerden hun bereidwilligheid zich naar een rol te voegen en de invloed van dwingende omstandigheden op de menselijke geest. Żmijewski zelf nam, net als Zimbardo destijds, de rol van supervisor op zich. De deelnemers konden op elk moment afhaken. Ook hier kwam het experiment voortijdig ten einde. Het experiment en de film roepen talloze vragen op over menselijk gedrag, de bereidheid ons onder druk te conformeren of aan perversie over te geven. Ze werpen een fel licht op de fragiele scheidslijn tussen fantasie en realiteit.

Het Van Abbemuseum kocht de uit spaanplaat opgebouwde gevangenis en de film aan. Deze zijn beide op de onderste verdieping van het museum te zien. Op vier monitoren is het in Israël gedraaide vierluik te bezichtigen.

Mede mogelijk gemaakt door

Onderdeel van: Plug In

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
Nederland
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Openingstijden: di t/m zo van 11:00 tot 17:00 uur
Iedere eerste donderdagavond van de maand tot 21:00 uur geopend.
Vanaf 17:00 uur is het museum dan gratis te bezoeken.

 

 

Het Van Abbemuseum wordt onder andere ondersteund door: