tentoonstelling

Locatie: Van Abbemuseum

Het slot

Plug In #01

Kunstenaar: Pavel Büchler

Conservator: Christiane Berndes

In de eerste decennia van de 20e eeuw vonden grote veranderingen plaats op zowel maatschappelijk als technologisch gebied. Bovendien was Europa in die periode voor het eerst betrokken bij een wereldoorlog.

Een aantal kunstwerken in deze zaal is in die periode gemaakt. Ze werden in de jaren vijftig door toenmalig directeur Edy de Wilde aangekocht om de eigentijdse kunst in een historische context te plaatsen. Door kennis te nemen van werken van toen al beroemde kunstenaars als Picasso, Braque, Chagall en Delaunay kon het publiek de kunst uit de eigen tijd beter begrijpen, zo was de gedachte. Inmiddels horen deze schilderijen tot de klassieke werken van de moderne kunst. Ze la-ten zien hoe radicaal de schilderkunst aan het begin van de vorige eeuw in Parijs brak met de tradities. Het zijn werken die het moderne leven vieren en waarin geexperimenteerd wordt met vorm en kleur. In deze informatiefolder worden twee beroemde schilderijen uit deze zaal besproken.

“Hoor eens, landmeter. Meneer Klamm is een heer uit het slot, dat betekent op zichzelf al, helemaal afgezien van de positie die Klamm verder nog heeft, een zeer hoge rang. En wat bent u dan wel, die wij hier zo nederig tot een huwelijksbelofte proberen te bewegen. U bent niet van het slot, u bent niet van het dorp, u bent niets.”

“Hören Sie, Herr Landvermesser! Her Klamm ist ein Herr aus dem Schloß, das bedeutet schon an und für sich, ganz abgesehen von Klamms sonstiger Stellung, einer sehr hohnen Rang. Was sind nun aber Sie, um dessen Heiratseinwilligung wir uns hier so demütig bewerben! Sie sind nicht aus dem Schloß, Sie sind nicht aus dem Dorfe, Sie sind nichts.”

De Russische schilder Marc Chagall (1887-1985) trok in 1910 naar Parijs. Daar maakte hij kennis met een aantal kubistische schilders. Op het platte beeldvlak beeldden zij hun ruimtelijke onderwerpen in meerdere aanzichten af. De invloed van deze vernieuwende stroming in de schilderkunst is in ‘Hommage à Apollinaire’ (19111912) terug te vinden in de manier waarop Chagall de figuren en de cirkelvorm in fragmenten verdeelt, om deze vervolgens op een nieuwe manier weer bijeen te voegen. De titel van dit schilderij en het hart met de namen verwijzen naar een aantal sleutelfiguren uit de kunst van die tijd. Apollinaire was een belangrijke kunstcriticus en voorvechter van de nieuwe kunstvormen die zich aan het begin van de twintigste eeuw in Parijs ontwikkelden. Ook Canudo, Cendrars en Walden zijn personen die bijdroegen aan de promotie van deze eigentijdse kunst. Chagalls schilderij heeft echter nog een diepere betekenis. Centraal staat de mens als middelpunt van tijd en ruimte. De cirkel kan als aardbol opgevat worden, en tevens, door de cijfers, als wijzerplaat. Het persoonlijke streven van ieder mens moet zijn om de oorspronkelijke harmonie van mens en universum, die verbroken is op het moment van de zondeval, hier gesymboliseerd door de appel, te herstellen. Het uiteenvallen in tegendelen en het streven naar de hereniging daarvan, brengt Chagall zowel thematisch als formeel tot uitdrukking.

“Maar helaas bent u toch iets, een vreemdeling, iemand die overtollig is en overal in de weg loopt, vanwege wie je voortdurend narigheid hebt, vanwege wie je de meiden ergens anders moet onderbrengen, iemand wiens bedoelingen onbekend zijn, iemand die onze liefste kleine Frieda verleid heeft en wie we haar helaas tot vrouw moeten geven. Al die dingen verwijt ik u in wezen niet; u bent wat u bent; ik heb in mijn leven al zoveel gezien dat ik ook deze aanblik nog wel kan verdragen.”

“Leider aber sind Sie etwas, ein Fremder, einer, der überzählig und überall im Weg ist, einer, wegen dessen man immerfort Scherereien hat wegen dessen man die Mägde ausquartieren muß, einer, dessen Abschichten unbekannt sind, einer, der unsere liebste kleine Frieda verführt hat und dem man sie leider zur Frau geben muß. Wegen alles dessen mache ich Ihnen ja im Grun

de keine Vorwürfe, Sie sind was Sie sind; ich habe in meinem leben schon zuviel gesehen, als daß ich nicht noch diesen Anblick ertragen sollte.”

De Franse schilder Robert Delaunay (1885-1941) was een van de voorvechters van het kubisme. In het schilderij ‘L’équipe de Cardiff’ (1913) gaat hij niet uit van één hoofdmotief, maar schuift hij verschillende motieven in elkaar tot een beweeglijk geheel. Ook hier zien we een cirkel die de compositie verbindt: het reuzenrad. Het schilderij van Delaunay is gebaseerd op een foto in een Frans sportjournaal van het rugbyteam van Cardiff. Hij combineert dit gegeven met een aantal nieuwe hoogtepunten van techniek uit die tijd: de Eiffeltoren en het vliegtuig. Met zijn opschriften verwijst hij naar gevel-en veldreclame. ASTRA is de naam van een vliegtuigfabriek. Maar het is ook het Latijnse woord voor ster. De tekst MAGIC PARIS roept de bekoringen van de Franse hoofdstad op. Alles bij elkaar is het onderwerp zeer eigentijds: Parijs als bruisende stad, vol nieuwigheden en amusement.

Deze en andere schilderijen worden in deze zaal gecombineerd met ‘The Castle’, een nieuw verworven werk van Pavel Büchler (Praag, 1952). Een aantal Marconi luidsprekers uit de jaren ‘20 brengt fragmenten ten gehore uit ‘Het slot’ (1922) van Franz Kafka en andere fragmenten zijn te zien op de ramen van het aangrenzende zaaltje. Door deze werken van Büchler in deze context te plaatsen vullen schilderijen en literatuur uit dezelfde periode elkaar op een onverwachte manier aan. Hoor eens. Meneer Klamm is uit het slot. Wat bent u? U bent niet van het slot / van het dorp. U bent een vreemde.

Hören sie. Herr Klamm ist aus dem Schloß. Was sind Sie? Sie sind nicht aus dem Schloß / dem Dorfe.

Sie sind ein Fremder.

Plug In werd mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Mondriaan Stichting.

Mede mogelijk gemaakt door

Mondriaan Stichting Mondriaan Stichting

Het slot - Plug In #01 is onderdeel van: Plug In

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
Nederland
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Openingstijden: di t/m zo van 11:00 tot 17:00 uur
Iedere eerste donderdagavond van de maand tot 21:00 uur geopend.
Vanaf 17:00 uur is het museum dan gratis te bezoeken.

 

 

Het Van Abbemuseum wordt onder andere ondersteund door: