Plug In #25. Foto Peter Cox
Plug In #25. Foto Peter Cox

tentoonstelling

Locatie: Van Abbemuseum

Gays Can Shoot Straight Too!

Plug In #25

Kunstenaar: Erinc Seymen

“shoot shoot shoot shoot shoot

I'm going to come all over you

me and my fucking gun

me and my fucking gun”

- Nine Inch Nails, ‘Big Man With A Gun’

Een groot wit vlak in deze zaal trekt bij binnenkomst meteen de aandacht. Van een afstand vullen we de punten op dit vlak onwillekeurig aan tot een gezicht. De eerste indruk is dat het een gezicht is van een oriëntaalse man. Vaag zien we een baard en een tulband. Het zou een Arabische koning of een Perzisch leider kunnen zijn. De punten hebben onderling niet allemaal een gelijke afstand, waardoor het geheel minder machinaal tot stand gekomen lijkt.

Dit grote gezicht is een werk van Erinc Seymen, een kunstenaar die geboren is in Istanboel en daar werkt. Uitgangspunt was een portret van sultan Murat IV, een van de meest wrede heersers van het Ottomaanse Rijk. Murat IV heerste van 1623 tot zijn dood in 1640. Hij vermoordde twee van zijn broers en degenen die zijn verbod op alcohol en tabak overtraden, hakte hij persoonlijk het hoofd af. Er gaan ook verhalen dat hij homoseksueel was. Een film over Murat IV waarin ook homo-erotische scènes zijn opgenomen, veroorzaakte een schandaal in Turkije, waar homoseksualiteit nog steeds taboe is. Deze film paste niet in het beeld dat veel Turken hadden van hun geschiedenis. Voor velen in Turkije is het Ottomaanse Rijk een bloeiperiode die schrijnend contrasteert met de huidige situatie, waarin het land nederig moet vragen om toe te treden tot Europa. Ooit was de situatie omgekeerd en behoorde een aantal Europese landen tot het Ottomaanse Rijk. Twee zaken die in Turkije gevoelig liggen spelen in dit werk dus een belangrijke rol: de nationale geschiedenis en homoseksualiteit.

Wanneer we de panelen van dichterbij bekijken, zien we dat de punten waaruit het gezicht is opgebouwd in werkelijkheid gaten zijn. Aan de voorkant zijn het mooie ronde gaten, maar aan de achterkant kunnen we zien dat de dragende houten balken op sommige plekken zijn versplinterd. Dit zijn kogelgaten. Nu we dat weten, verandert deze afbeelding ingrijpend. De kunstenaar wilde dat dit gezicht tot stand zou komen door met een pistool gaten op de panelen te schieten. Daartoe werd het portret eerst in grote prints op de panelen geplakt. Daarna werden de punten aangebracht waarop geschoten moest worden. En omdat er in het museum niet geschoten mocht worden, werden deze panelen naar een schietbaan in Weert gebracht waar een kampioenschutter met een .357 Magnum pistool op een afstand van 12,5 meter de gaten een voor een schoot. Om mooie ronde gaten te krijgen, werden speciale kogels gebruikt, zogenaamde wadcutters. Het schieten nam in totaal elf uur in beslag en ongeveer 2200 kogels.

De titel van dit werk is ‘Gays can shoot straight too’. Deze uitspraak werd een aantal jaren geleden in Engeland gebruikt door homoseksuelen die boos waren omdat ze niet in het leger mochten. Samen met het recht om te trouwen waren dit toen de voornaamste strijdpunten van de Engelse homo’s. Het lijkt bijna of ze wilden zeggen: “Gays can be straight too”. De verhalen rond Murat IV voegen daaraan nog iets toe: Gays can be cruel too. Schieten is een mannelijke handeling. Het woord wordt verder niet alleen gebruikt in verband met foto's, maar is ook een benaming voor klaarkomen, ejaculeren.

Dit ‘schieten van een plaatje’ heeft alles te maken met het antimilitaristische uitgangspunt van dit kunstproject. In tegenstelling tot West-Europese landen horen kogelgaten in veel andere landen tot het straatbeeld. Niemand kijkt ervan op. Verder worden in Turkije wapens steeds gewoner in het dagelijks leven. De laatste jaren kun je er even gemakkelijk een pistool kopen als een pakje sigaretten. In deze museumzaal hebben de kogelgaten een vervreemdend effect, nog meer dan ze bij ons op straat zouden hebben. Het ‘geschoten gezicht’ van de sultan is dominant aanwezig. De onduidelijkheid van de ‘tekening’ contrasteert met de uitgesproken schilderijen. Seymen heeft samen met onderzoeksconservator Esra Sarigedik gekozen voor een aantal bekende schilderijen uit de collectie; ze wilden een zaal met meesterwerken. Zo’n klassieke museumzaal staat toch altijd nog iets verder van de wereld van alledag en maakt de tegenstelling nog groter.

In de keuze van de schilderijen uit de collectie is een volgorde te ontdekken. Aan de linkerkant zien we een gezicht van Pablo Picasso: ‘Vrouwenbuste’ uit 1943. Het is de vraag of dit objectachtige gezicht nog een portret mag heten, want alle individuele gezichtstrekken lijken er uit verdwenen. Daarnaast hangt een somber stilleven van Georges Braque, ‘Stilleven op rond tafeltje’ uit 1918. De voorwerpen lijken met hun dikke zwarte lijnen het platte vlak van het schilderij te bevestigen. Op de wand tegenover het werk van Seymen hangt een vroeg abstract schilderij van Piet Mondriaan, ‘Compositie XIV’ uit 1913 en op de andere wand een later werk van hem: Compositie in zwart en wit No. II uit 1930. Het werk van Armando, een soort drieluik getiteld ‘De dood van Hans Baldung Grien’ uit 1974, sluit de rij. We zien in deze schilderijen een toenemende abstractie, eindigend in drie panelen beschilderd met dikke zwarte verf. Doordat het gezicht van de sultan als enige niet geschilderd is, maar uit gaten bestaat, creëert het als het ware een vacuüm in deze zaal. En het is nog meer een object dan het gezicht op het schilderij van Picasso.

Het lege gezicht is een terugkerend thema in het werk van Erinc Seymen. Hij tekent of schildert vaak silhouetten van gezichten zonder ze in te vullen met de zaken die het individu identificeren, zoals ogen, neus en mond. Het witte vlak en de gaten hebben volgens de kunstenaar ook een relatie met de theorie die Deleuze en Guattari in een hoofdstuk over het gezicht in hun boek ‘Mille Plateaux’ uit 1980 uiteenzetten: het witte vlak is de betekenisdimensie en de gaten vormen de dimensie van de individualisering. Het zou te ver voeren om hier op deze theorie in te gaan, maar degenen die het willen uitzoeken weten: er is een verband met dit werk. Hier kunnen we concluderen dat dit bijna abstracte heersersportret alles mist om het zo imponerend en angstaanjagend te maken als het ooit bedoeld was.

Mede mogelijk gemaakt door

Onderdeel van: Plug In

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
Nederland
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Openingstijden: di t/m zo van 11:00 tot 17:00 uur
Iedere eerste donderdagavond van de maand tot 21:00 uur geopend.
Vanaf 17:00 uur is het museum dan gratis te bezoeken.

 

 

Het Van Abbemuseum wordt onder andere ondersteund door: