tentoonstelling

Locatie: Van Abbemuseum

Marcel Broodthaers

Plug In #12

Kunstenaar: Marcel Broodthaers

Conservator: Christiane Berndes

Deze Plug In toont werken van Marcel Broodthaers (Brussel 1924 - 1976 Keulen) uit de collectie van het Van Abbemuseum. Zijn oeuvre is complex en niet makkelijk te beschrijven.

Broodthaers was werkzaam als schrijver, dichter, filmer, fotograaf, journalist en beeldend kunstenaar. De keuze voor een beroep had hij, zoals hij zelf zei, het liefst tot aan het moment van zijn dood uitgesteld. In zijn teksten, objecten, installaties, films, foto's, diaseries en prenten staat de taal als teken dat betekenis overdraagt centraal. Broodthaers was een meester in het uiteen rafelen en opnieuw samenstellen van tekensystemen. Zelf zegt hij hierover: 'Sinds 67 maak ik gebruik van lichtgevoelig doek, films en dia's om de verhoudingen vast te stellen tussen het object en de afbeelding, alsook die die er bestaan tussen het teken en de betekenis van een bepaald object; de schriftuur'. Voorwerpen uit de dagelijkse werkelijkheid weekt hij los uit hun oorspronkelijke context en hij geeft ze nieuwe samenhangen en verbanden. Zo etaleert hij op subtiele wijze de structuren die aan onze waarneming ten grondslag liggen. Zijn werk is kritisch, poëtisch en vol humor.

 

Broodthaers' analyse van de context waarin dingen betekenis krijgen strekt zich uit tot sociale, culturele, politieke en economische structuren. In 1968 opent hij in zijn woonhuis aan de Rue de la Pépinière te Brussel een museum: het Musée d'Art Moderne, Département des Aigles, Section XIXème Siècle. Het is een fictief museum waarin hij de context waarin kunst wordt getoond zichtbaar maakt en kritisch onderzoekt. In de ruimte staan transportkisten voor kunstwerken, tegen de muur hangen prentbriefkaarten waarop kustwerken staan afgebeeld. Het museum heeft zijn eigen briefpapier, er worden uitnodigingskaarten verstuurd en een museumdirecteur houdt het openingswoord. De originele kunstwerken zijn afwezig. Of toch niet? Deze vraag vindt zijn weerklank in het werk 'Musée - Museum' uit 1972, waarop een plattegrond van Broodthaers' virtuele museum te zien is samen met twee prentbriefkaarten van werken van de 19e-eeuwse Franse schilder Jean-Auguste-Dominique Ingres. De begeleidende open brief stelt de lezer de vraag: Où est l'original? (waar is het origineel?). Gaat het om het origineel van de kunstwerken die zijn afgebeeld op de prentbriefkaarten of is er sprake van een nieuw origineel, een kunstwerk dat door Broodthaers van een signatuur is voorzien en daarmee tot origineel is verklaard? Het werk 'Six lettres ouvertes; Avis,' 1972 bestaat uit 6 open brieven met een briefhoofd van het Musée d'Art Moderne, Section des Figures, Département des Aigles. Elke brief bevat een andere datering, een afbeelding waarop een adelaar voorkomt en een tekst die elke overeenkomst met bestaande museale afdelingen ontkent.

 

Het thema van de signatuur keert terug in een ander werk 'Gedicht/Poem/Poème - Change/Exchange/Wechsel' uit 1973. Het 'gedicht' bestaat uit een monotone opsomming van de letters M.B., de signatuur van de kunstenaar. Sectie A bestaat uit drie kolommen, onderverdeeld in subcategoriën. Door het aantal signaturen in elke subcategorie op te tellen en te vermelden onder de streep, krijgt het gedicht de vorm van een optelling. Sectie B en C vallen onder het kopje Change/Exchange/Wechsel. In sectie B is behalve de onderverdeling in drie kolommen geen verdere verdeling aangebracht en in sectie C bestaat de som der subcategoriën uit een geldwaarde uitgedrukt in valuta. Het kunstwerk is gereduceerd tot een optelling van aantallen en een economische waarde.

 

Vanaf 1961 stelt Broodthaers diaprojecties samen. Een diaserie heeft meestal de functie een betoog te illustreren. Hier is het betoog afwezig. Broodthaers zelf omschreef deze diaprojecties als een 'système de lecture' of een 'Photo-film' en verwees daarmee naar het verhaal. Het werk 'Ombres Chinoises' uit 1973-74 bestaat uit 80 dia's met beelden die affkomstig zijn uit de kunst, stripverhalen, avonturenromans en populair-wetenschappelijke verhandelingen. We zien tekeningen van natuurverschijnselen, explosies, kometen, vulkaanuitbarstingen en zonsverduisteringen. Er is een reproductie van het schilderij van Margritte en een tekst 'No photographs allowed'. Een groot aantal afbeeldingen stamt uit lesboeken uit de 19e eeuw. Ze leggen de geschiedenis van onze taxonomieën en classificatiesystemen bloot. Broodthaers haalt ze uit hun context en herschikt ze in een volgorde waaraan elke logica lijkt te ontbreken. De Diaprojectie 'Images d'Epinal' uit 1974 is genoemd naar de in de 19e eeuw zeer populaire beeldseries uit de plaatjesfabriek van Pellerin in Epinal (Frankrijk). 'Image d'Epinal' heeft in het Frans nog steeds de bekentenis van stereotiep beeld. De afbeeldingen stammen uit de tijd van de opkomst van de lithografie, waardoor het mogelijk werd afbeeldingen in grote oplages te verspreiden. Opnieuw speelt Broodthaers hier een spel met reproductie en origineel.

 

Het werk 'Sex-film' uit 1971-72 bestaat uit 23 met de handgeschreven transparante dia's. Ze bevatten woorden, afkortingen, tekens en symbolen in zwarte, rode en blauwe inkt. Allereerst is er de afkorting fig., die vooral in educatieve en wetenschappelijk teksten wordt toegepast om te verwijzen naar een afbeelding. Maar bij Broodthaers hanteert het als zelfstandig teken. Datgene waarnaar verwezen wordt ontbreekt. Andere tekens in de diaserie zijn het hart en de pijl. Als zelfstandig element wekt de pijl de suggestie van een logisch verband tussen de dia's. In combinatie met het hart ontstaat een nieuw symbool met een andere betekenis. De uitroeptekens voegen een humoristisch of zo je wilt absurdistisch tintje toe, evenals de woorden 'museum', 'D.M.' (Duitse Mark) of 'W.C.' Broodthaers transformeert de diaseries tot op zichzelf staande tekensystemen die zich manifesteren als een verhaal zonder eenduidige betekenis. Zo onderzoekt hij hoe onze taalsystemen de manier bepalen waarop we de werkelijkheid zien en ervaren.

Mede mogelijk gemaakt door

Mondriaan Stichting Mondriaan Stichting

Marcel Broodthaers - Plug In #12 is onderdeel van: Plug In

Van Abbemuseum
Bilderdijklaan 10
5611 NH Eindhoven
Nederland
T: +31 40 238 1000
info@vanabbemuseum.nl


Disclaimer & Colofon

Openingstijden: di t/m zo van 11:00 tot 17:00 uur
Iedere eerste donderdagavond van de maand tot 21:00 uur geopend.
Vanaf 17:00 uur is het museum dan gratis te bezoeken.

 

 

Het Van Abbemuseum wordt onder andere ondersteund door: