tentoonstellingen

Jan Vercruysse : Portretten van de kunstenaar

Jan Vercruysse : Portretten van de kunstenaar

  • Van: 07-12-97 tot: 01-02-98

Solotentoonstelling - Opmerkingen: Locatie : Vonderweg. - De tentoonstelling was aangevuld met de Tauromachia-serie van Goya - Met documentatie

De rode draad in het oeuvre van Vercruysse is het herdefiniëren van een spirituele en filosofische plaats van de kunst in onze wereld. Dit leidt bij hem - in tegenstelling tot veel van zijn tijdgenoten - niet tot cynisme of ironie maar tot een gevoel van melancholie, daar Vercruysse er van uit gaat dat de aanwezigheid van kunst a-priori vooraf wordt gegaan door Verlies. De spanning van onvermogen en onbereikbare idealen, die in veel van Vercruysse's 'Portretten' voelbaar is, sluit nauw aan bij een attitude en een gevoel van esthetiek van dichters als Baudelaire, Mallarmé en Rimbaud. Bovendien lijkt Vercruysse's kunst sterk geworteld in de Belgische cultuur zoals die ook zichtbaar wordt in het werk van bijvoorbeeld Magritte en Marcel Broodthaers. Met name zijn prenten en 'Portretten' tonen met hun onverwachte tekstsamenvoegingen, opsommingen, woordspelingen en zorgvuldig gekozen beelden verwantschap met het werk van deze kunstenaars. De expositie 'Portretten van de Kunstenaar' omvat drie vroege groepen van werken. Ten eerste zijn er negen werken uit de serie 'L'Art de Voir, Les Choses', een groep werken uit de periode 1977-1979. Deze zijn bijna nooit getoond en dus relatief onbekend. Ten tweede zijn er ongeveer twintig uit meerdere delen samengestelde werken 'Zonder Titel (Zelfportretten)' uit de periode 1979-1981. Tot slot is er een zestigtal werken die ontstond tussen 1981 en 1984, waaronder de Lucrèce-reeks en de werken 'Portret van de Kunstenaar door hemzelf'. Het zijn alle werken die in tijd voorafgaan aan Vercruysse's meer bekende drie-dimensionale werken als de 'Atopies', de 'Chambres', de 'Eventail' en de 'Tombeaux'. Op de tentoonstelling die het Van Abbemuseum in 1990 van het werk van Jan Vercruysse organiseerde, lag het accent juist op deze groepen van werken. 'Portretten van de Kunstenaar' is een eerste grote retrospectieve gewijd aan de vroege portretten van de kunstenaar. Hoewel de titel vele beeltenissen van Jan Vercruysse zelf suggereert, is het gezicht van de kunstenaar slechts op een klein deel van de werken daadwerkelijk te zien. In de reeks 'Portret van de Kunstenaar door hemzelf' bijvoorbeeld, gaat het gezicht van de kunstenaar schuil achter een primitief aandoend masker en zien we slechts de armen en handen van de kunstenaar. Het is Vercruysse dan ook zeker niet te doen om de kunstenaar als een individueel persoon te portretteren. Eerder het tegenovergestelde. Kunst kan het leven niet portretteren. Kunst is gemaakt en daarom artificieel. Zijn werk onderzoekt juist de mogelijkheid of toont de onmogelijkheid van een volledig begrip tussen de kunstenaar en zijn publiek. Ook in de meeste andere werken wordt het gezicht van de kunstenaar, zo al aanwezig, grotendeels of gedeeltelijk aan het zicht onttrokken. Het wordt door het kader halverwege afgesneden; het gaat schuil achter een masker of een boek; het gezicht is als enige element bewogen in beeld gebracht; de kunstenaar heeft zijn blik afgewend. In de Lucrèce-reeks is helemaal geen spoor van de beeltenis van de kunstenaar te ontdekken, en wordt duidelijk dat Vercruysse met het woord kunstenaar geen individu maar een begrip bedoeld. Het beeld van Lucrèce die op het punt staat zelfmoord te plegen, kan beschouwd worden als een metafoor van de publieke enscenering van de zelfmoord die de kunstenaar nooit pleegt. Waarbij het gaat om de spanning tussen enerzijds het onthullen en anderzijds het verhullen; iets wat inherent is aan het maken van kunst. De Lucrèce -reeks maakt de complexe relatie tussen de kunstenaar, het object en de toeschouwer duidelijk. De figuur van Narcissus - in de groep werken 'l'Art de Voir, Les Choses' - kan eveneens als metafoor van de kunstenaar opgevat worden. Het spiegelbeeld dat hij als het ware van zichzelf creëert, waarmee hij zichzelf vorm geeft, verhoudt zich op gelijkaardige wijze tot de artistieke activiteit waarmee de kunstenaar de wereld vorm geeft. De attributen die op Vercruysse's 'Portretten' figureren zijn veelal beelden van schijn, verhulling en onthulling: het masker, de spiegel, lege lijsten. Zo leidt het retorische wijzende gebaar van de kunstenaar op één van de werken onze blik naar een lege lijst: er is niets te zien. Op een ander werk ziet men de hand van de kunstenaar die een gordijn opzij trekt en ons een leeg toneel toont; ook hier is niets te zien. Vercruysse maakt in zijn werk vaak gebruik van een 'negatieve formulering' Hij onthult dat de betekenis van het werk achter dat wat er te zien is ligt. Of zoals hij het zelf eens uitdrukte 'Om kunst positief te houden, moet zij negatief geformuleerd worden. En tegen Utopia'. Vercruysse's oeuvre is een oeuvre vol hiaten, die welbewust door de kunstenaar gecreëerd zijn. Je zou zelfs kunnen zeggen dat het werk van Vercruysse bestaat uit hiaten: zij (de hiaten) vormen er de essentie van. Zo ontberen Vercruysse's 'Portretten' ook een direct herkenbare betekenis. Het zijn fragmenten die eerder de onmogelijkheid van een eenduidige interpretatie voelbaar maken, dan als een pars pro toto werken. De beschouwer wordt bewust voor een raadsel geplaatst. De door Vercruysse gebruikte symbolen en afbeeldingen bieden genoeg referenties, die echter als vanzelf weer oplossen wanneer zij te letterlijk worden genomen. Op soortgelijke wijze laat het hele oeuvre van Vercruysse zich karakteriseren door juist dat wat ontbreekt: het zijn beelden van afwezigheid. Op verzoek van de kunstenaar toont het museum gelijktijdig de Tauromachia-serie van de Spaanse kunstenaar Goya (1946 - 1828). Goya maakte deze serie prenten in de jaren 1814 - 1816, in dezelfde tijd dat zijn beroemde serie prenten 'De verschrikkingen van de oorlog' ontstond. In de Tauromachia-serie toont Goya op een indrukwekkende wijze scènes van stierengevechten uit het verleden en uit zijn tijd. De serie prenten is afkomstig uit museum Boijmans Van Beuningen

Homepage