Griet Menschaert, over de rafelrand van de beeldende kunst
Vrienden Van Abbemuseum

Griet Menschaert, over de rafelrand van de beeldende kunst

02/07/2018

Iets wat wij in onze tijd vooral missen is een uniforme stijl. Stijl is een gezamenlijke opinie en in de beeldende kunst geeft het de kijker en de maker houvast. Stijl geeft structuur, een wijze van denken en een wijze van verbeelden. En van consumeren. Stijl zegt iets over de plaats die je inneemt in de wereld om je heen en hoe je naar de wereld kijkt. Is dat het probleem van onze tijd? Wij herkennen ons niet in een algemene toegestane stijl. Wij kunnen ons niet beroepen op een bepaalde algemeen geaccepteerde zienswijze die richting geeft aan ons denken en handelen? Is daarom de drang voor veel kunstenaars om midden in deze wereld te staan zo groot. Om geëngageerd te zijn? Om je eigen persoonlijke stijl te ontdekken? Dat zijn vragen, maar zijn er ook antwoorden? Ik moest hieraan denken toen ik Griet Menschaert hoorde vertellen over achtergronden die haar bijna verplichten om een tijdschrift van de grond te tillen. Een tijdschrift waarin het gewicht van haar tijd, het gewicht van haar denken en handelen in zou kunnen materialiseren?

Denk eens na over de naam van haar tijdschrift KONT. Er zijn natuurlijk verschillende interpretaties mogelijk. Maar tijdens het verhaal dat Griet Menschaert vertelt krijgt KONT een directe betekenis. Het is een naam die niet aangeeft dat je vooraan wil lopen. Het is een verwijzing naar een lichaamsdeel dat zich in de schemerduister van onze lichamelijkheid bevindt. Een lichaamsdeel dat bedekt wordt, omdat wij menen dat er iets te verbergen is? Het is een  lichaamsdeel aan de achterkant. Maar het is ook een deel van het lichaam dat een zekere emotie kan oproepen. Lust? Afkeer? Vruchtbaarheid? Of laat het de rafelrandjes van ons maatschappelijk bewegen zien? Toont het ons denken over hoe wij staan in deze maatschappij en hoe we aan dat denken vorm willen geven?

Griet Menschaert begint haar intellectuele leven als taal- en letterkundige. Ze schrijft niet de poëzie die alleen haar eigen emoties vorm moet geven. Ze begint eigenlijk heel basaal in de straat, als eindredacteur van een krant in Brussel. Griet is voor de inhoud, maar bij haar werk dat ze als erg maatschappelijk ervaart, mist ze wel de vorm. Dus, het is onvermijdelijk, meldt ze zich aan op de kunstacademie in Den Bosch. Ze gaat tekenen. Haar tekeningen zijn een discussie tussen realisme en abstractie. Ze tekent het lichaam als drager van informatie. En niet alleen de wand kan drager zijn van haar verbeelding, omstandigheden geven haar de kans om de tekenruimte uit te breiden tot alle ruimtelijke dimensies. De kijker en de kunstenaar bevindt zich als het ware in het werk. Zou ze Tolstoij kennen met zijn visie op de congruentie van kunstenaar en kijker? Later zal ze andere disciplines, zoals dans in haar werk toestaan. Waardoor meteen de deur geopend wordt naar andere en uitgebreidere vormen van communicatie in haar beeldende werk.  Haar journalistieke achtergrond is in haar creatieve werk niet te ontkennen, want ze blijft vragen stellen over wat wij hier in dit tijdsgewricht en op deze plaats aan het doen zijn. Zij blijft vragen stellen over verantwoordelijkheid. Het feit dat zij een startstipendium van het Mondriaan Fonds krijgt voor het project ONS/WIJ is dan ook geen verrassing. De naam zegt alles!

Zij tenslotte gaat naar de Oekraïne. Zij wil weten hoe kunstenaarschap daar is. En zij wil kunstenaars helpen vanuit de expertise die zij bezit. Tevens is het een moment om de essentie van haar eigen kunstenaarschap aandachtig te beschouwen. In een ander land, Azerbeidjaan,  ontdekt ze de meerwaarde van samenwerking. Kunstenaars, opgeleid in de Sovjet periode werken samen met kunstenaars uit Utrecht. Twee verschillende werelden ontmoeten elkaar. Het experiment, fundamenteel voor onze kunstpraktijk, blijkt daar niet te bestaan. Kunst is voor de Sovjet een klaarblijkelijk gegeven, een feit, en zekere geen mogelijke aanname. Misschien horen we hier Jan van Toorn in de verte, de grafische ontwerper die een levenslange vriendschap met Jean Leering had, de voormalige en spraakmakende directeur van het Van Abbe,  als hij ergens de magische woorden zegt dat kunst bevrijdt moet worden uit het isolement van de esthetische dimensie. De jaren zeventig horen we hier nagalmen. Of ook zoals Wim Beeren, de latere directeur van het Stedelijk Museum in Amsterdam toen hij daar nog in functie als conservator was, het verwoordde, namelijk dat de kunst het vermogen bezit een maatschappij gestalte te geven. "Niet slechts om haar te versieren, maar om haar creatief te beïnvloeden. Om de ezel te verlaten en de stad te kunnen gebruiken - haar straten,pleinen en trams - als het veld van creativiteit. Om vorm te geven in nieuwe steden aan een nieuwe vorm van leven."

In 2015 krijgt zij een eigen atelier en maakt een tentoonstelling en een boek: De Grot. Later, als het van Abbemuseum tachtig jaar bestaat maakt ze een project dat het museum en de straat met elkaar verbindt. Ze ontwerpt wandelingen en toont daarbij teksten aan het publiek om vragen op te roepen over vorm en functie van kunst en een museum in de samenleving.

Art is real.

You are the audience.

You are not the audience.

Is art real?

Be the free guide.

In alle projecten van Griet Menschaert zijn mensen en communicatie essentieel. En wil je de aandacht krijgen van mensen, kies dan voor een uitdagende vorm van communicatie. Kies niet voor een gestileerd medium dat alleen maar aan esthetische of glossy wensen voldoet. Kies niet voor de massa. Kies voor denkkracht. Kies voor een medium dat iets oproept. dat kan aversie zijn, of afschuw, verborgenheid, lust, geheim. Kies voor een naam die de randjes van de creatieve wereld een kans geeft. Laat communicatie tussen verschillende disciplines uitmonden in innovatie. Probeer door samenwerkingsvormen te ontdekken dat vruchtbaarheid kan ontstaan op de meest verschillende bodems. KONT is dan ook de toepasselijke naam.

Dus, we hebben geen keus. Kopen!

Bekijk hier de presentatie van Griet Menschaert. 

Piet van Bragt