In de Salon : Bas Meeuws
Vrienden Van Abbemuseum

In de Salon : Bas Meeuws

hart voor bloemen
10/11/2017

Een liefhebberij kan uit de hand lopen. Voor je het weet ben je professioneel met iets bezig, wat aanvankelijk een aardige tijdspassering leek. Bij Bas Meeuws is dat gebeurd  Zijn belangstelling voor zeventiende-eeuwse bloemstillevens resulteerde in een nieuwe professie: kunstenaar die de grenzen probeert te ontdekken van fotografie en biologische entiteiten. In casu bloemen!

Het zeventiende-eeuwse bloemstilleven is in de kunst en apart hoofdstuk. Een hoofdstuk dat bevolkt wordt door zeventiende-eeuwse schilders die de intense belangstelling van de burger voor de pracht van bloemen ontdekten. Vooral de tulp stond in het middelpunt van de belangstelling. De tulp is in de zeventiende eeuw een hoofdstuk apart. De tulp is geen inheemse plant, maar is via handelskanalen van de VOC in de Nederlanden terecht gekomen. De plant, die werd beschouwt als een toppunt van schoonheid, creëerde een ongelofelijke hebzuchtige hype. Deze tulpenmanie in Utrecht en Amsterdam ontstond rond 1634. In februari 1637 kwam daar echter een abrupt einde aan en was er sprake van een echte beurscrash. De prijs van één bol overschreed toen op het toppunt van de hausse de prijs van een grachtenpand. Deze Semper Augustus  die in Haarlem werd verhandeld kostte 6000 gulden, wat gelijk is aan de prijs van een grachtenpand in Amsterdam. Natuurlijk moest dit eens tot een financieel debacle leiden, wat dan ook in 1637 gebeurde. Historisch gezien is dit misschien de allereerste keer dat er sprake was een bubbel, zoals een speculatiegolf in de wereldgeschiedenis wordt genoemd. Nog steeds wordt de term tulpenmanie gebruikt als metafoor voor een economische bubbel.

In de zeventiende eeuw bereikte de burgerlijke cultuur zijn hoogtepunt. De burger die nu ook over voldoende middelen beschikte, kon een kunstenaar opdracht geven om voor hem een kunstwerk te maken. Voorheen was dat opdrachtgeverschap voornamelijk gekoppeld aan de adel of de kerk. In de Nederlanden was echter geen vorstencultuur en het Calvinisme verbood alle vormen van kunst die het goddelijke zou kunnen weergeven. een bloemstilleven was dus een veilig onderwerp, net zo goed als het landschap, het zeegezicht, het portret en boertige taferelen. Hier in de Nederlanden regeerde de burger. En als deze burger ook opdrachtgever werd, had dat gevolgen voor het onderwerp. Het bloemstilleven was een van de meest gevraagde onderwerpen en tevens een van de meest kostbare.  Belangrijke schilders van het bloemenstilleven waren onder andere Roelant Saverij, Ambosius Bosschaert de Oude, Jan Davidz. de Heem, Jan van Os.

Deze schilders van het bloemstilleven waren voor Bas Meeuws een van zijn inspiratiebronnen. Alleen maakt Bas niet gebruik van de schildertechniek, maar vertaalt hij zijn beelden via de fotografie. Vandaar dat fotografen als Erwin Olaf en Ruud van Empel binnen de hedendaagse kunst voor hem eveneens grote inspiratiebronnen zijn. Maar ook kunstenaars als Mondriaan inspireren hem. Niet vanwege het onderwerp, maar voornamelijk vanwege hun visie op de compositaire kwaliteiten  van een kunstwerk.

Er is een overeenkomst op te merken tussen de techniek van de zeventiende-eeuwse kunstenaar en de moderne fotograaf die Bas Meeuws is. Beiden stellen een bloemportret samen uit verschillende onderdelen die door hen worden samengevoegd. De zeventiende-eeuwer verzamelde zijn inspiratiebonnen door te tekenen. Wij kennen nog de Tulpenboeken waarin tekeningen een weergave geven van de verschillende bloemen. Tulpenboeken werden daarnaast ook in de handel gebruikt als verkoopcatalogus. De huidige methode van kunstenaars is het aanleggen van een fotodatabase van bloemen, vazen en diertjes die van belang kunnen zijn voor het onderwerp. Maar net als in de zeventiende eeuw worden al deze kunstenaars niet door de directe waarheid van het beeld gehinderd. In beide tijden is componeren uit verschillende bronnen een nieuwe werkelijkheid.

Nu zijn botanische tuinen voor de huidige fotograaf van het onderwerp bloemen echte goudmijnen. In deze tuinen zijn ook de speciale tulpen te zien die de kunstenaar graag wil afbeelden. Veel tulpen dragen een virus in zich mee die de fraaie gestreepte patronen veroorzaakt. Als Bas Meeuws zo'n tulpenbol mee naar huis neemt en verder opkweekt, dan zal in de loop der jaren de tulp zich echter verder ontwikkelen en steeds een ander en  geraffineerde patroon creëren. Als fotograaf van bloemen is hij voordurend bezig met een zoektocht naar plaatsen waar hij bijzondere exemplaren kan vinden. Het Muiderslot is zo'n plek, maar ook het buitenland, zoals Taiwan, heeft veel te bieden. Zeker de Hortus botanicus in Leiden is voor hem een gewilde plek. Veel Hortussen zetten namelijk projecten op om bedreigde plantensoorten te redden. Door milieuvervuiling en vernietiging van het milieu verdwijnen helaas op dit moment veel soorten. In Leiden onder andere, zijn projecten opgezet om bij deze planten het DNA veilig te stellen. In het wild zal de plant niet meer voorkomen omdat het ideale leefklimaat verdwenen is. Bas Meeuws wil daar in de toekomst in zijn beeldend werk aandacht aan schenken door een serie stillevens van die bedreigde planten te maken, met als titel On the Edge of Extinction .

Bloemen kunnen nauwelijks zonder een vorm waarin ze geplaatst en getoond kunnen worden. Dat verklaart naast zijn fascinatie voor bloemen dat hij een tweede fascinatie heeft: vazen en potten. Op zijn reizen ontdekte hij dat zeker het Verre Oosten daarvan bijzondere exemplaren heeft. Zijn database hiervan is al zeer groot en groeit nog steeds.

Bepaalde opdrachten vereisen verschillende bloemen. Zoals de opdracht die hij kreeg om voor de herdenking van MH17 een bloemenstilleven te maken met bloemen die op de plaats van het ongeluk groeien.

Uit het voorgaand kan men al begrijpen dat Bas Meeuws bloemstillevens creëert, niet door ze direct te fotograferen, maar dat hij ze detail voor detail opbouwt. Hij maakt gebruik van computerprogramma's die hem de mogelijkheid bieden om zowel de verschillende bloemen, als kleuren en achtergronden te manipuleren. Hij maakt een keuze voor een bepaalde foto in zijn uitgebreide database. Daar voegt hij verschillende elementen aan toe, elementen die hij ook in andere zelf gemaakte databases kan vinden. Van belang is dat alles wat hij fotografeert voor zijn verzameling in dezelfde lichtkwaliteit is gemaakt. Flitslicht zorgt voor de constante factor. Het zonlicht varieert juist teveel . Met flitslicht is het al lastig genoeg om enige consistentie in de bestanden te krijgen. Iedere bloem vereist namelijk zijn eigen verlichting, soms betreft het een grote vorm, dan weer iets minuscuul kleins.

Voor de goede en aandachtige beschouwer is in zijn werk veel te zien. Hij gebruikt naast prachtige bloemen speciale vaasjes waarin de bloemen staan te pronken. Bijvoorbeeld mooie oude vaasjes van de keramicus Colenbrander zijn bij hem terug te vinden. Maar ook prachtige Chinese vazen geven een extra accent aan zijn werk. En let op, overal zijn kleine diertjes te vinden: vliegjes, bijen, slaken, vlinders. En wat vindt u van het gebruik van oude Hollandse planten zoals boerenkool?

Momenteel werkt hij in het Muiderslot aan een bloemstilleven dat zijn basis vindt in de planten van het Muiderslot, een reeks planten die de herinnering doet oproepen van de tijd van P.C Hooft en Maria Tesselschade. Dit stilleven wacht nog op voltooiing. Maria Tesselschade schreef in haar brieven dat zij haar schoentje en ring was verloren. Na een brand in een pand in Alkmaar is de ring teruggevonden in de beerput! U kunt het schoentje en ring straks opnieuw bewonderen op het bloemstilleven als extra aanduiding van het historische karakter van het project.

 Bas Meeuws is momenteel druk bezig met een aantal projecten, naast het genoemde in het Muiderslot. Hij doet onderzoek in India in de Botanische tuinen van Bangalore. Hij werkt al langere tijd aan thema's waarin hij vensterramen gebruikt. Incidenteel maakt hij zo'n werk. Hij heeft een werk gemaakt waarbij het landschap voornamelijk uit elementen uit de tuin van Palis Het Loo bestaat en dan met name het deel van de tuin achter de geometrische tuinen. Met meer accent op het bos. Verder was hij samen met Danielle van Zadelhoff aan het werk om een bloemstilleven te maken waarin hij de religie en zijn personen los maakt van levensovertuigingen en waar meer de nadruk komt te liggen op de toekomstige generatie. Deze drie werken die ze samen maakten kregen als titel The Next Generation. En als laatste kan men zijn hommage op de Chinese kunstenaar Sanyu (1901 - 1966) zien op PAN in Amsterdam.

Kortom, een bloemrijke avond, een bijzonder onderwerp, en een enthousiast kunstenaar die leeft voor zijn werk.

Bekijk hier de presentatie