In de Salon: Charles Esche
Vrienden Van Abbemuseum

In de Salon: Charles Esche

het Van Abbemuseum in vogelvlucht
27/02/2019

Het van Abbemuseum is trots op het Museumkoor. Want, het is niet zo maar een koor. De muziek die zij ten gehore brengen heeft directe verbinding met het werk van kunstenaars. Ook de kunstenaar is participant bij het componeren van de muziek. Het koor bestaat uit gastheren en gastvrouwen en wordt geleid door een inspirerende dirigente : Willy van Rooij. Deze salon wordt door hen geopend met een vertolking van Darker than Blue, een lied dat men kan ervaren als een theateract door de solo’s en intrigerende zang. Charles Esche vertolkt deze avond de vele gevoelens van het publiek door op te merken: ‘Je voelt het in je hele lichaam’

Charles schept vanavond een beeld van het komende museumjaar. In het tentoonstellingsprogramma zitten een paar zeer bijzondere verrassingen verscholen, die hij dan ook met veel enthousiasme ten berde brengt. Een zeer belangrijke tentoonstelling zal het werk van de Otolith Group zijn. Hun werk wordt in de oudbouw getoond.

THE OTOLITH GROUP is een kunstenaarscollectief uit Londen en is in 2002 opgericht door Anjalika Sagar en Kodwo Eshun. In 2010 werden zij genomineerd voor de Turner Prize. Hun werk is divers. Het bestaat onder andere uit filmproducties en  zij nemen deel aan internationale solo- en groepstentoonstellingen. In de tentoonstelling, getiteld Xenogenesis laten zij werken zien uit de periode 2011 tot 2018.

De titel van de tentoonstelling ontlenen zij aan het werk van de science fiction schrijver Octavia E. Butler die thematisch schrijft over de problematiek van rassenscheiding, de veranderingen die de planeet aarde moet ondergaan,  mutatie, vervreemding en het uiteindelijke lot van de mensheid. In het werk O Horizon dat de Otolith Group presenteert in het van Abbemuseum wordt gerefereerd aan de gedachten over de milieuproblematiek van Rabindranath Tagore en het speelt zich af in Santinikatan in de deelstaat Bengalen in India. De titel O Horozon verwijst naar de verandering van de oppervlaktelaag van de aarde, mede door de introductie van de filosofie van Tagore in de ontwikkeling van de campus. De film vertelt het verhaal over de relatie met de natuur, de onderlinge connecties en hoe verschillende culturen met elkaar kunnen samengaan. Men speelt in op de vraag hoe men een betere balans kan bouwen tussen hulpmiddelen als gereedschappen die de natuur kunnen laten verdwijnen en de wil om de aantasting van de natuur te stoppen. In dit proces is eerst de emotie van belang, in een volgende fase blijkt kunst te helpen een denkkader te ontwikkelen. Kunst is dan een wijze om naar de wereld te kijken en te leren wat het belang daarvan is. Zo stichtte Rabindranath Tagore een school waarin hij zijn filosofie overdraagt en zoekt naar verbindingen tussen verschillende elementen. Zijn ideeën stammen uit de negentiende eeuw, maar blijven ook in onze tijd actueel.

Om de onafhankelijkheid van kolonies te tonen, exposeert de Otolith Group een verzameling postzegels. Postzegels waren onlangs nog dagelijkse elementen in het leven die elk een eigen verhaal konden vertellen, want veel zegels bezitten een specifieke betekenis. De video Sovereign Sisters uit 2014 wordt op een bijzondere manier geprojecteerd. Wand en vloer worden gebruikt om de kijker deel te laten worden van de voorstelling.

In 2019 zal Tijs Rooijakkers, bekend van zijn prachtige werk voorheen in Het OOG, opnieuw een bijzonder werk presenteren. Ditmaal komt zijn werk in de toren te hangen,  het zal bestaan uit onzekere vormen die de geometrie zullen schuwen en het werk wordt ter plaatse gemaakt.

Een kunstenaar die in het verleden al prachtig werk liet zien is Ad Snijders. In de kleine zalen rond de toren wordt werk getoond dat opvalt door de organische vormen en zijn gebruik van het naakt. Het werk is afkomstig uit de collectie.

Een van de hoogtepunten van dit tentoonstellingsprogramma wordt de tentoonstelling Francisco Goya / William Hogarth.  William Hogarth was een Engels kunstschilder en prentkunstenaar in de periode van de barok. Aanvankelijk heeft hij een opleiding gevolgd tot  goudsmid en graveur. Maar in de tentoonstelling in het Van Abbemuseum zal zijn grafisch werk te zien zijn, dat opvalt door het maatschappelijk engagement. In zoverre blijft hij eigenlijk nog steeds een kunstenaar van onze tijd, omdat de traditie van betrokkenheid  daar bij hem een oorsprong vindt. Zijn voorstellingen fungeren als beelden van zijn ideologie.  Dat verschijnsel zagen we vorig jaar in de speciale tentoonstelling rond de iconische werken  die een rondreis langs Nederlandse musea maakten. Toen hebben we heel verrassend Rembrandt in het museum ontmoet en wie daarna bijvoorbeeld het werk van Iris Kensmill ziet, ontdekt dat de lijnen die er toen waren nu nog steeds geldig zijn.

Francisco Goya, 1746 tot 1828, schuwde de maatschappelijke betrokkenheid in zijn werk niet. Integendeel. Niet alleen zijn grafisch werk, ook zijn schilderijen zijn aanklachten tegen de misvattingen van zijn tijd. Vooral zijn grafisch werk laat dat heel goed zien. Zijn ets series  zoals, Caprichos en vooral Desastres, de la Guerra laten een huiveringwekkend beeld van die tijd zien. Zeker in zijn Desatres de la Guerra, - De verschrikkingen van de oorlog-  levert hij commentaar op de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog van 1808 tot 1814. Hij toont de wreedheid en de misdaden die het leger pleegde op de Spaanse burgerij. Deze serie van 80 etsen zijn een aanklacht tegen de menselijkheid en het is niet verwonderlijk dat hij zijn werk toen niet mocht  en kon publiceren.

De combinatie van Goya en Hogarth, twee kunstenaars die hun mededogen met hun tijd in hun werk vertolken en hedendaagse kunstenaars als Stijn Peeters en Katharina Sieverding  laten zien dat de lessen uit het verleden nog van belang zijn en  dat kunstenaars nog steeds onverminderd de kunst als middel gebruiken om maatschappelijke betrokkenheid te tonen. De moderne kunst van de twintigste eeuw bleef eigenlijk in de eigen tijd geïsoleerd en nu, in het postmoderne tijdperk blijkt dat kunst nog steeds geworteld kan zijn in tradities van voorheen. In dit kader  moet  het bijvoorbeeld interessant zijn om het werk van De Stijl te zien in het verlengde van het Arabische schriftteken  en de  architectuur van het Alhambra. Want soms blijken de dingen onverwacht met elkaar in verbinding te staan. We worden natuurlijk niet alleen geconfronteerd met de uitingen van onze tijd, maar ontmoeten steeds uitingen van voorheen. Veel van wat wij zien, denken en waarnemen heeft nog steeds zijn basis in dat wat wij bijna vergeten zijn, maar nog steeds blijkt te bestaan. Wie zei ook al weer dat ook onze genieën staan op de schouders van  hen die ons voorgingen?

Piet van Bragt