In de Salon: Crochet Coral Reef
Vrienden Van Abbemuseum

In de Salon: Crochet Coral Reef

16/05/2018

Donderdag 3 mei verzamelden we ons bij de hoofdingang waar we in 2 groepen werden rondgeleid door de tentoonstelling Handelsmerken. Één groep ging langs de zaal met de witte figuren van Tom Nicholson met Grace Samboh Towards Figures of Dedication and a Flood.

“I was born in Indonesia” is gebaseerd op een reeks diorama-figuren die voorvallen vertellen die zich hebben voorgedaan tijdens de tochten van een groep Afghaanse Hazaravluchtelingen die vanwege het agressieve afschrikbeleid van Australië tegen vluchtelingen (een beleid dat door extreemrechtse Europese partijen als de PVV veel geprezen wordt) vast zijn komen te zitten in het noorden van Java. Nicholsons' gebruik van diorama’s is gebaseerd op het officiële monument van Indonesië, MONAS, vervaardigd in opdracht van de eerste president van Indonesië, Sukarno. Hij wilde een collectieve postkoloniale identiteit voor Indonesië vormgeven en gaf kunstenaar Edhi Sunarso de opdracht om vanuit de gehele multi-etnische Indonesische archipel verhalen te verzamelen. In veel van die verhalen gaat het over de antikoloniale strijd tegen de Nederlandse bezetting. Sunarso visualiseerde deze nationale wording als een uitgebreide cyclus miniatuurdiorama’s. Het werk van Nicholson volgt de interviewtechnieken en dioramaproductie van Sunarso, waarmee de ervaringen en zelforganisatie van deze vluchtelingen in beeld worden gebracht. Maar de figuren in het diorama zijn ook onbeschilderd en uit elkaar gedreven in perspectief als in een rusttoestand, waarbij verschillende scènes elkaar overlappen. De figuren staan nog niet op hun plek, in afwachting van een politieke vorm die recht kan doen aan de gerechtvaardigde claims van deze asielzoekers.

Vervolgens werden een aantal werken van een paar zalen besproken en uitleg gegeven over de tijdlijn door het museum. Boven de lijn de wereld gebeurtenissen en onder de lijn de gebeurtenissen in Brabant en Nederland.

Er werd uitleg gegeven over het grote werk Murriland! #1 (een doek van 10 meter lang) van Gordon Hookey. Murriland! #1 is het eerste deel van de epische schilderijencyclus van Gordon Hookey. Hij maakte het werk, een reactie op de hier ook getoonde reeks werken van Tsibumba, na zijn bezoeken aan History of Zaire in het Tropenmuseum in Amsterdam en antropoloog Johannes Fabian  in het Duitse Xanten. Het is een afbeelding van wat Hookey het tijdperk van de ‘tall ships’ noemt, dat begint met de komst van Nederlandse cartografen op de vlucht voor een conflict op een plek die nu bekend is als Keerweer. Het belang van taal dat we door het hele oeuvre van Hookey zien, komt ook in dit doek duidelijk naar voren in het Engels dat met opzet onderbroken en foutief gebruikt wordt, ten dienste van het antikoloniale sentiment van Hookey. Ook zien we weer de regenboogslang, die zich vanuit de voorouderlijke tijd door alle scènes heen kronkelt.

Als laatste stonden we stil bij het project Crochet Coral Reef, in 2005 opgezet door de zussen Margaret en Christine Wertheim van het Institute For Figuring. Het bevindt zich op het snijvlak van wiskunde, mariene biologie, handwerken en community art. Het project is een collectief creatieve reactie op de opwarming van de aarde en het steeds groter wordende probleem van plastic afval in onze oceanen. Met het project wordt niet alleen nadruk gelegd op de schade die de mens toebrengt aan de mondiale ecologie maar ook op ons vermogen tot positieve actie. Het Institute For Figuring is een in Los Angeles gevestigde non-profitorganisatie, geïnspireerd door ontwikkelingen en technieken die hun oorsprong vinden in wetenschappelijk en wiskundig onderzoek.

De collectie Crochet Coral Reef is al over de hele wereld tentoongesteld, onder meer in het Andy Warhol Museum (Pittsburgh), de Hayward Gallery (Londen), de Science Gallery (Dublin) en het National Museum of Natural History van het Smithsonian Institution (Washington, DC). Aan het Satellite Reef- programma van het project hebben duizenden mensen uit allerlei lagen van de bevolking in meer dan tien landen deelgenomen. Het Crochet Coral Reef is een van de grootste participatieve projecten op het gebied van wetenschap en kunst ter wereld.

Daarna was er even een pauze in de bibliotheek en gingen we met zijn allen naar het auditorium voor 2 lezingen.

De eerste lezing was van wiskundige Florine Meijer. De titel van haar verhaal was 'Recht haken wat krom is'. Zij vertelde over Euclides en de vlakke en bolle meetkunde en over wiskundige begrippen als lijn en punt, over parallelle lijnen die elkaar niet raken maar in een bolvorm (zoals de aarde) elkaar altijd wel weer ergens raken. Er werden toen door de oude Grieken afspraken en aannames gemaakt over wiskundige begrippen. 

Het krom haken wordt uitgelegd met voorbeelden van cirkels stapelen, een buis met gelijk aantal steken, een kegel waarbij steeds meer steken per cirkel worden gehaakt tot variaties waarbij een platte vorm (pannenlap of tafelkleed) wordt gemaakt. Als er dan bij elke nieuwe cirkel nog meer steken bij worden gemaakt dan kan het object niet meer plat zijn en gaat het naar de hyperbolische vormen met kronkels; een soort frummels. Florine laat de formules van de diverse soorten groeiende haaksels zien waarbij de frummel exponentieel groeit en na 100 toeren (cirkels) zo'n 37 miljard steken zou bevatten.

Het intermezzo laat bolvormen zien van Ernst Haeckel uit de natuur. Driehoeken of vierkanten worden met de punten bij elkaar gevoegd en vormen zo een nieuwe figuur. Ze laat voorbeelden zien waarbij meer dan 3 driehoeken en meer dan 4 vierhoeken bij de punten zijn samengevoegd waardoor de objecten krullende vormen vertonen (tegelen).

Samenvattend zijn hyperbolische oppervlakken overal in de natuur te vinden, hebben ze veel oppervlak in een kleine ruimte en hebben ze vreemde meetkundige eigenschappen. Hyperbolisch haken is werken met een exponentieel groeiend aantal steken of tegelen met veel tegels. De gehele presentatie is hier te zien.

De tweede lezing was van kunstenares Saar Snoek, zij maakt vilten objecten (niet de haaksels van het koraal) zoals bijvoorbeeld boomstammetjes die dan dus zacht aanvoelen. Van wol wordt de vilt gemaakt en krijgt zo de eigenschap dat het de vorm behoud, ook na indeuken, het veert vanzelf weer terug. Via experimenten met vormen kreeg ze het idee om koraal te gaan maken van vilt en uiteindelijk om daar een pak van te maken om te dragen. Het was een proces van uitproberen, duwen en trekken aan de organische wol en vormen ontdekken. Zij gebruikt wol van schapen die ze kent en verft de wol zelf in kleuren die zij wil hebben. Wol dat je koopt heeft voor haar vaak te felle kleuren. Vilten gebeurt door laagjes wol kruislings over elkaar te leggen, dit nat te maken en met zeep langdurig in te wrijven zodat een stevige verbinding ontstaat. Na bewerking en droging is het oppervlak flink kleiner geworden. Als je de wol insnoert of innaait kunnen mooie koraalvormen worden gemaakt die na droging de vorm behouden. Door variaties in kleuren en vormen kunnen veel verschillende koraalvormen worden gemaakt.

Uiteindelijk worden de diverse verschillende soorten koraal samengevoegd tot een mooi en kloppend geheel. Voor haar voldoet goede natuur aan de volgende kenmerken; organisch, geordend maar ook chaotisch, complex maar toch vanzelfsprekend.

Geïnspireerd op het stralendiertje heeft zij een jurk van vilt gemaakt. Toen deze nog niet gekrompen was, was deze 2 1/2 meter lang en 60 kg, na droging was het een lichte jurk.

In haar nieuwe werk wil zij nieuwe soorten en vormen maken, soms via toevallige ontdekkingen, een nieuwe natuur zowel onder als boven water. Door uitsterving van veel soorten verdwijnt er veel maar zullen er ook weer nieuwe vormen en nieuw leven ontstaan. Saar is benieuwd welke nieuwe natuur zal gaan ontstaan en geeft met haar werk alvast een voorproefje daarop.

Johan ter Haar