artikelen

Louis Baltussen
Vrienden Van Abbemuseum

In de Salon: Louis Baltussen

over JCJ Vanderheyden, een atelier als metafoor voor het brein en het geheugen
12/12/2016

Louis Baltussen is hoofd behoud en beheer van het Van Abbemuseum. Dat betekent dat hij verantwoordelijk is voor de fysieke conditie van de collectie. Accuratesse en inzicht en gevoel voor ordening en materiaal is hierbij een vereiste.  Vanavond, in een drukbezochte Salon, laat hij zien dat hij over deze kwaliteiten beschikt.

In 2012 overlijdt JCJ na een hersenbloeding op 83 jarige leeftijd in zijn woonplaats Den Bosch. Een half jaar na zijn overlijden vraagt de familie van JCJ aan Louis Baltussen, die goed bevriend was met JCJ, of hij het atelier van JCJ wil archiveren. Louis zegt dat toe en begint aan een grootse taak.

JCJ woonde en werkte in Den Bosch. Zijn atelier ziet uit op de Sint Jan. Het atelier bestaat uit twee gedeelten die aan elkaar gekoppeld zijn. Via een trap en een klein gangetje is de woonruimte van de familie bereikbaar. Het atelier blijkt echter voor JCJ zijn centrale plek in “Het Pand” te zijn. Hier werkt en leeft hij en bewaart hij alles wat voor hem relevant is. En dat blijkt in de praktijk heel erg veel te zijn.

De eerste daad van de Familie is om het atelier te sluiten. Vanaf het moment dat hij zich met het werk van JCJ en de atelierruimte zal bezig houden is het atelier voor niemand meer toegankelijk. Dit garandeert hem dat niets verloren kan gaan en dat er geen foutieve relaties tussen werk en persoon zullen plaatsvinden.

Het is belangrijk om in te zien dat het atelier van JCJ meer is dan een werkruimte waar hij zijn kunstwerken vervaardigd. Dit is de ruimte waar hij leeft, waar zijn geliefden toegankelijk zijn, waar hij nadenkt, filosofeert, schrijft, schildert, fotografeert, filmt. Het atelier is een metafoor voor zijn brein en zijn geheugen. Wat hij denkt vindt hier plaats en wordt hier ook gesitueerd. Vandaar de complexiteit van het werk dat Louis op zich neemt.

 

 

Het atelier van JCJHet atelier van JCJ

Wil men deze taak uitvoeren dan kan dat alleen op basis van vertrouwen. Dit atelier is zo privé, zowel voor de familie als voor JCJ, dat iedere toegang tot de ruimte te vergelijken is met een persoonlijke benadering van JCJ. Alleen vertrouwen kan de intimiteit geen schade toebrengen. Maar in de loop van de tijd moet dit vertrouwen steeds opnieuw verworven worden. Het is voor de familie steeds een moeilijk moment als allerlei zaken zichtbaar worden die direct met de persoon van JCJ te maken hebben en waarvan afscheid moet worden genomen. Het werk dat Louis op zich heeft genomen vereist tact, vriendschap en wederzijds vertrouwen dat steeds opnieuw herwonnen moet worden.

Vanavond in de Salon vertelt Louis over zijn zoektocht naar zijn vriend. Want dat is het in feite. Het is niet het klakkeloos verzamelen van dat wat je vindt. Want steeds opnieuw ontdekt hij kunstwerkjes en daaraan gerelateerde materialen. Steeds opnieuw ontdekt hij hoe JCJ nadacht over zijn werk en  de betekenisvolle verbanden over zijn werk en de tijd. Dat kunnen kleine voorwerpen zijn, zoals bewaarde vliegtickets, maar die kunnen dan wel aangeven wanneer en hoe iets tot stand is gekomen.

Respectvol omgaan met dat wat aanwezig is, dat is voor Louis en de familie een eerste voorwaarde. Niets wordt verplaatst of verwijderd, voordat het belang daarvan duidelijk is. Want door zo te handelen kan de nalatenschap van JCJ een extra dimensie krijgen, een dimensie die hij verdient.

Uiteindelijk zal alles wat Louis archiveert en documenteert in overleg met de familie verhuizen vanuit het atelier naar Den Haag, naar het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie, het RKD. Vanaf dat moment kan het werk van JCJ bestudeert worden en verder worden beschreven.

Louis Baltussen laat op respectvolle wijze zien hoe je met vriendschap om kunt gaan. Dat maakte deze avond tot een bijzondere gebeurtenis.