In de Salon: Stefan de Bever
Stefan de Bever
Vrienden Van Abbemuseum

In de Salon: Stefan de Bever

Het Evoluon toekomstig icoon van Brainport?
24/04/2018

Dat het Evoluon voor Eindhoven meer is dan een architecturaal hoogstandje, bleek op de Salonavond van de Vrienden van het Van Abbemuseum die door Stefan de Bever werd gepresenteerd. Het is normaal dat de bibliotheek de Vrienden gastvrijheid verleent op de Salonavonden, maar deze avond was de belangstelling dermate groot dat uitgeweken moest worden naar het auditorium. Niet alleen Vrienden waren in grote getale gekomen, ook andere belangstellenden vulden de zaal. De berichtgeving in het Eindhovens dagblad over ontwikkelingen rond het Evoluon heeft daar zeker aan bijgedragen.

Stefan de Bever is de zoon van Leo de Bever, de architect die in samenwerking met Louis Kalff het Evoluon ontwierp. Leo de Bever is inmiddels overleden en Stefan, zijn zoon, heeft het bureau voortgezet. Vandaar dat Stefan op de hoogte is van de hele geschiedenis rond het Evoluon en wel zodanig dat hij als kind vanaf de keukentafel de saillante bouwgeschiedenis kon volgen.

Het Evoluon staat op dit moment in de belangstelling. Niet alleen vanwege zijn bijzondere actuele vormgeving zoals iedereen weet in de regio die het gebouw kent, maar ook door de status van rijksmonument die aan het gebouw is verleend. Alleen de toekomst is momenteel nog onzeker. De kans dat het een Rijksmuseum voor Design zou worden is zo goed als verkeken. Wat jammer is, gezien het feit dat Eindhoven als stad van innovatie en design zo'n landmark zou verdienen.

66 jaar geleden belde Frits Philips Leo de Bever. Of hij samen met Louis Kalff een gebouw wilde ontwerpen. De opdracht was kort en krachtig. "Ons gaven ze maar twee regeltjes. De tweede was dat er exposities in moesten passen en de eerste was eenvoudig: het moest 'spectaculair' zijn. Nou, dat is geloof ik wel gelukt."

Het Evoluon is een icoon in de Nederlandse architectuur. Het schotelvormig gebouw ontving lof uit de gehele internationale architectuurwereld. Zoals Stefan de Bever van het ontwerp van zijn vader In het Eindhovens Dagblad zei,  weerspiegelen de gebouwen van De Bever zijn persoonlijkheid: "dominant en aanwezig".

Leo de Bever studeerde bouwkunst op de Academie voor Bouwkunst in Tilburg. Daarna werkte hij bij de architectenbureaus van Vincenzo, Fausto en Lucio Pascarelli in Rome, Gio Ponti in Milaan en bij Marcel Breuer in New York. Hij behaalde zijn Master in Architecture aan de Cornell University in Ithaca (USA). Samen met zijn broer Loed namen ze het architectenbureau van hun vader over. In de regio Eindhoven hebben zij verschillende markante gebouwen gerealiseerd, onder andere het Catharina Ziekenhuis,  het PSV Stadion en het kantoor van Rabobank Nederland. Maar het Evoluon is het meest opvallende gebouw dat Leo de Bever samen met Louis Kalff op zijn naam mocht schrijven.

De toekomst van het Evoluon is ongewis. Philips heeft besloten het gebouw te verkopen. Stefan laat tijdens zijn presentatie de affiche met TE KOOP aan zijn publiek zien. Met enige weemoed weliswaar, want zoals iedereen in Eindhoven hoopt hij dat het gebouw ondanks zijn leeftijd een belangrijke rol kan gaan spelen in de innovatieve gedachte die Eindhoven en de regio wil uitstralen.

Frits Philips zei het al, het gebouw moest spectaculair zijn. Leo de Bever kende het werk van Buckminster Fuller, de architect die beroemd werd vanwege zijn ontwerp van lichte en transparante koepelconstructies, waardoor grote vrije overspanningen mogelijk worden. Bekend van hem is het geodetische gebouw van het Amerikaanse paviljoen voor de wereldtentoonstelling in 1967 in Montreal. En in de nabije omgeving van Eindhoven, de bedrijfshal aan de IBC weg te Best.

Bij de opening van het gebouw staat een trotse Leo de Bever, en in zijn toespraak zegt hij dat hij 'trots is op het geheel, de vorm, het beeld, het totaal. Het is een unicum, dat maakt het project bijzonder'. 

De vorm van het gebouw is een ellipsoïde. In tegenstelling tot de materialen voor de overspanningen die Buckminster Fuller gebruikte, namelijk stalen buizen en glas, gebruikt hij beton. Dit materiaal vereist echter andere inspanningen bij het ontwerp. Beton is zwaar en niet flexibel. Om een grote schotelvormige overspanning te kunnen realiseren was het nodig dat staalkabels de constructie de nodige stabiliteit geven en dat daardoor de ruimte binnen het gebouw volledig open kon blijven. Het gebouw  bestaat eigenlijk uit twee schotelvormige ellipsen die op elkaar zijn geplaatst. Het geheel rust op 12 V-vormige pilaren om zo de juiste lichtheid en elegantie te kunnen realiseren. Het dak is een honingraatstructuur. De vorm van de honingraat is een stabiele wiskundige vorm die, toegepast op de gehele constructie van het dak, visueel indrukwekkend is en de constructie een grote gewichtsbesparing kon opleveren.

HBG was verantwoordelijk voor de bouw. Men werkte met geprefabriceerde onderdelen, wat voor die tijd een nieuw en vooruitstrevend proces was. Uiteindelijk is het gebouw een voorbeeld geworden van spectaculaire vormgeving en van prachtig ingenieurswerk. Het Evoluon is in Nederland een van de eerste gebouwen die het predicaat 'organische bouwkunst' mag voeren. Momenteel zien we in het werk van de Spaanse architect Calatrava veel ideeën van deze bouwconstructies terug. Men mag deze vorm van ingenieurskunst niet onderschatten. Als men zich realiseert dat veel berekeningen die noodzakelijk zijn om deze gedurfde constructie mogelijk te maken  momenteel alleen met veel computer rekenkracht mogelijk zijn, dan is het indrukwekkend dat men toen al de inventiviteit had om een speciaal computerprogramma te ontwikkelen om de rekenkundige problemen op te lossen.

De Bever werkte samen met enkele kunstenaars die verantwoordelijk werden voor enkele bijzondere kunstwerken. Zoals de beeldhouwer Fred Carasso, die de monumentale deuren heeft ontworpen. De ontwikkeling van de techniek inspireerde Carasso. Hij laat in zijn ontwerp zien hoe vanuit de landbouw technische ontwikkelingen geleid hebben tot dit resultaat in de regio Eindhoven. De kunstenaar C.M. Andreoli maakte de glasramen voor de koepel van het Evoluon. Hij deed dat in de toegepaste techniek die 'appliqué' wordt genoemd. Hij lijmde stukken glas op elkaar om zo de cellulaire wereld zichtbaar te maken waardoor de evolutie verder door gaat groeien.

Jarenlang was het Evoluon het voorbeeld in Nederland van innovatie door zijn markante vorm, maar zeker ook door de exposities die de technologie van dat moment en de nabije toekomst lieten zien. Helaas verloor het gebouw in de loop der jaren deze functie. Stefan de Bever wil in zijn verhaal duidelijk maken dat er ook op dit moment nog steeds een toekomst is voor het gebouw. Eindhoven en de regio Brainport zouden dit gebouw moeten omarmen als icoon voor wat in deze regio gebeurt en gaat gebeuren. De mogelijkheden zijn groot volgens Stefan. Men moet de plaatsing van het gebouw zien in de ruimtelijke context met het prachtige park er omheen en de ruimte aan de overzijde van de rondweg die mogelijkheden biedt om het gehele gebied te kunnen gebruiken als een monument voor dat wat de Brainport wil uitstralen. Want in Eindhoven weet men dat de economische en technologische ontwikkelingen zich in een hoog tempo manifesteren. Niet alleen fabriceren is het hoofddoel, maar ook het creëren van een open economie waarin netwerken essentieel zijn, waar zaken samen gedeeld moeten worden en waar op die manier nieuwe producten het levenslicht kunnen zien, is waar men mee bezig is. De High Tech Campus, ASML, Philips Healthcare, VSL en de creatieve industrie van Eindhoven kunnen het Evoluon gebruiken als landmark. Want het gebouw is ontworpen om veel functies te kunnen vervullen. Als tentoonstellingshal, als congresruimte, maar vooral als beeldmerk voor het innovatieve beleid van deze regio die niet voor niets het predicaat van slimste vierkante kilometer ter wereld kreeg. Het Evoluon is een kans voor Eindhoven en Brainport. Het zou dodelijk zijn als die kans niet zou worden aangegrepen. En dat de belangstelling voor het Evoluon leeft is vanavond in de salon van de Vrienden duidelijk geworden. Hier kun je de presentatie van Stefan de Bever terug zien. 

 

Piet van Bragt