Interview met Ilja en Emilia Kabakov
Radically Yours #06
Radically Yours

Interview met Ilja en Emilia Kabakov

Interview
06/12/2012

Dit is een klein fragment van een interview dat de kunstenaar Anton Vidokle heeft gehouden met Ilja en Emilia Kabakov. De volledige tekst is te lezen in de catalogus Lissitzky - Kabaov: Utopie en werkelijkheid.

Anton Vidokle: Veel hedendaagse kunstenaars en filosofen hebben opgemerkt dat het huidige moment wordt gekenmerkt door een gevoel van onstandvastigheid. Alsof we voortdurend ergens vallen, vliegen of verdwijnen. In jouw werken zit dit motief van vliegen, vallen, verdwijnen. Het leidt tot een soort desoriëntatie ten opzichte van het gebruikelijke idee van subject en object, tijd en ruimte, modernisme en moderniteit.

Ilja Kabakov: Dit hangt samen met een belangrijk moment dat de afgelopen periode heeft plaatsgevonden. En met hoe dit tijdperk verschilt van veel vorige tijdperken. Iedereen heeft een programma. Het programma van vandaag is hoe we in deze wereld moeten overleven. Iedereen stelt zich deze vraag. En we weten vrij goed hoe: huis, auto, vakantie, inkomen, kinderen enz. Er is een absoluut normaal repertoire aan antwoorden op de vraag: ‘Hoe kan je overleven in deze wereld?’ Iedereen weet ‘hoe’…

Emilia Kabakov: Maar niet ‘waarom’.

Ilja Kabakov: De vraag ‘waarom leef ik in deze wereld?’ die vroeger werd gesteld, is dus verdwenen. Het is zo’n primitieve vraag dat zelfs het stellen ervan onbegrijpelijk is. Toch stelde men zich in de 20ste eeuw deze vraag. En in de 19de eeuw waren mensen er volledig van doordrongen. En in de eeuwen daarvoor was het een fundamentele vraag. ‘Hoe’ was een dierlijke vraag, ‘waarom’ een religieuze vraag. Het betekende dat je leven als mens een hoger doel diende. De ‘waarom’-vraag zet vaak een streep door het programma van de ‘hoe’-vraag. Er is geen eenduidig antwoord op de ‘waarom’-vraag, maar het stellen van een dergelijke vraag alleen al voert je naar een andere dimensie van het bestaan. Vanaf het moment dat een wezen zich de vraag naar het ‘waarom’ begint te stellen, wordt het menselijk. De meeste mensen vermijden het antwoord op de ‘waarom’-vraag en ‘het is voor de kinderen maar beter om er niets van te weten’ om ze niet van streek te maken. Maar hier komen we in de problemen als we de ‘waarom’-vraag willen beantwoorden: ik ben ofwel een vrij individu ofwel een medium, een instrument, een ‘afgezant’, zoals bij Kharms, een intermediair van iets dat ik niet kan bevatten. Dan zou het antwoord op de vraag naar het ‘waarom’ er zo uit kunnen zien: Ik vervul een missie die vele malen groter is dan mijn eigen kleine leven. Iemand vond het nodig dat ik geboren werd. In sommige gevallen kan dit een antwoord zijn dat volledig gecultiveerd is. Het kan de reproductie van een gen zijn of een ononderbroken lijn.

Emilia Kabakov: Een estafette.

Ilja Kabakov: Een estafette die mij ertoe aanzet om iets door te geven aan anderen. Achter mijn rug is er iets dat zorgde voor mijn bestaan en er zin aan gaf. Niet voor mij fysiek, maar voor de betekenis van mijn dagelijkse activiteiten. Ik ben een vertegenwoordiger van een oneindig cultureel proces dat er voor mij al was.

Emilia Kabakov: Cultureel zendingswerk.

Ilja Kabakov: Ja, er is religieus en er is cultureel zendingswerk. Je bent ervan overtuigd dat cultuur samenhangt met het geheim van onze oorsprong, dat het enerzijds een religieus karakter heeft en anderzijds een speels, esthetisch karakter. Er is een prachtig voorbeeld van een dergelijke ‘brug’: Poesjkin. Hij ging uit van de Europese traditie en vond de Russische literaire taal uit. Dat was zijn missie. Wanneer je jong bent, ontdek je dat er geen richtpunten zijn, geen hemel en geen aarde. Op middelbare leeftijd grijp je naar je tijdgenoten. Maar als je ouder wordt, begin je steeds meer een soort code van culturele overdracht te horen. Deze periode begon voor mij ongeveer vijf jaar geleden. Ik hoor het verleden heel goed, maar er ontstaat bij mij een soort onverschilligheid tegenover mijn tijdgenoten.