Programma

photographer unknown, A woman in a white coat packaging cigars in the familiar Karel I tins at the cigar factory in Eindhoven, s.a., Collection National Archive, Spaarnestad
tentoonstelling

Hier of daar? De plaats van het Karel I archief

Michael Karabinos
15/07/2017 - 26/02/2018

Henri Van Abbe, de stichter van dit museum, vergaarde zijn fortuin in de tabaksindustrie. Archieftheoreticus Michael Karabinos deed - in het kader van het Deviant Research programma - onderzoek naar de oorsprong van de Karel I tabak in Indonesië.Als fervent liefhebber van schilderkunst nam Van Abbe in 1933 het initiatief een museum voor hedendaagse kunst te stichten in Eindhoven. Naast het gebouw schonk hij de Gemeente Eindhoven 26 schilderijen uit zijn privéverzameling. In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog waren de Karel I-sigarenfabrieken de op één na grootste werkgever van Eindhoven. Karabinos onderzocht de herkomst van de tabak. Hij bracht in kaart hoe deze tegen het einde van de Nederlandse kolonisatie van Indonesië vanuit Sumatra en Java via de tabaksbeurs Frascati in Amsterdam naar Eindhoven kwam. 

Michael Karabinos

Michael Karabinos, archieftheoreticus en publicist, promoveerde in 2015 aan de Universiteit van Leiden. Hij woont en werkt in Amsterdam.

Achtergrond

Hier of daar? De plaats van het Karel I archief is onderdeel van het onderzoeksprogramma Deviant Practice. Doel van dit programma is het museum en het archief te dekoloniseren en vastgeroeste patronen te doorbreken. Het archief dekoloniseren betekent het onderkennen van zijn koloniale karakter.

Maar eerst moet worden gedefinieerd wat het ‘archief’ is. Met dit project probeert onderzoeker Michael Karabinos het archief van Henri van Abbe en diens bedrijf, de Karel I-fabrieken, in kaart te brengen. Zo creëert hij een veelzijdig, conceptueel archief dat zich uitstrekt in ruimte (en tijd) en institutionele en internationale grenzen overstijgt. De resultaten van dit onderzoek worden hier gepresenteerd.

Henri van Abbe, weldoener van het museum, maakte begin twintigste eeuw zijn fortuin als oprichter van de Karel I-sigarenfabrieken. De archieffoto’s laten een glimp zien van het proces dat heeft geleid tot het ontstaan van het Van Abbemuseum. Ze worden in de projectie zij aan zij getoond - een ‘hier’, een ‘daar’ - zodat ze elkaar spiegelen.

Een man, badend in het zweet tijdens het oogsten van tabak op Sumatra, draagt de vracht op zijn hoofd. Op vergelijkbare wijze worden monsters van Sumatraanse tabak vastgehouden boven de hoofden van mannen voor tabaksbeurs Frascati in Amsterdam. Zittende vrouwen sorteren tabak in Tegalgondo op Java; ze worden gespiegeld door andere vrouwen die in de Karel I-fabriek in Eindhoven tabak tot sigaren rollen. Onder toezicht van een Nederlander in wit kostuum werken Indonesische vrouwen in een grote ruimte vol tabak. Tegenover dit beeld van kolonialisme staat dat van vorsten van het Sultanaat van Deli, die toekijken hoe Nederlandse vrouwen in Van Abbes fabriek in Eindhoven van hun tabak Karel I-sigaren maken.

Naast de foto’s worden andere memorabilia tentoongesteld, waaronder het notitieboek dat Henri van Abbe bij tabaksveilingen gebruikte, vakpublicaties waarin de resultaten van die veilingen staan opgetekend en schilderijen uit de door hem geschonken collectie.

Michael Karabinos

Homepage