Opening Lemmens & Stommels Studiecentrum en boekpresentatie The LS Collection
13 nov 2026 van 13:30 tot 18:00
Bibliotheek
Het Van Abbemuseum opent op 13 november 2026 het Lemmens & Stommels Studiecentrum in de bibliotheek van het museum. Dit gebeurt in het bijzijn van Emilia Kabakov. Dit is de feestelijke conclusie van de schenking van een collectie van meer dan 17.000 boeken over kunstenaars met een relatie tot het Russische taalgebied door Albert Lemmens (1948–2022) en Serge Stommels (1967). Op deze dag presenteren we ook de publicatie The LS Collection: Books by and About Artists Touched by a Life In, Out Of, and Through Russia en openen we de nieuwe bibliotheektentoonstelling Constellaties van collectiviteit met werken uit de LS Collectie.
We vieren deze dag met een terugblik op de grote onderneming om deze substantiële collectie te beschrijven en te ontsluiten in het museum. Daarnaast volgen gesprekken met de auteurs van de publicatie over hun onderzoek.
Programma
13:30 – 14:00 inloop
14:00 – 14:30 introductie en welkom Defne Ayas en Steven ten Thije
14:30 – 15:30 gesprek met auteurs Ellen Rutten, Anna Tchitcherine, Katerina Sidorova en Robbie Schweiger
15:30 – 16:00 gesprek met Serge-Aljosja Stommels en Emilia Kabakov
16:00 – 16:30 introductie tentoonstelling Anna Tchitcherine
16:30 – 17:30 bezoek tentoonstelling en borrel
De LS Collectie is een rijke verzameling van publicaties over kunst en cultuur die zijn gerelateerd aan het Russische taalgebied. Voor het Van Abbemuseum is het een uitzonderlijke aanvulling die het mogelijk maakt om twee belangrijke deelcollecties rond de kunstenaars El Lissitzky (1890–1941) en Ilya (1933–2023) en Emilia (1945) Kabakov beter te plaatsen en te begrijpen. In 1968 verwierf het museum na een lange onderhandeling een grote collectie werken van Lissitzky, waarmee het een kenniscentrum werd voor het werk van deze belangrijke Sovjet avant-garde kunstenaar. In 2012 was het deze collectie die Ilya en Emilia Kabakov inspireerde om de tentoonstelling Utopie en Werkelijkheid (2012-13) te maken waarin hun werk gecombineerd werd met het werk van Lissitzky. De LS Collectie, die op dat moment in beeld kwam, bevat zowel unieke publicaties uit de vroege Sovjet avant-garde als een grote collectie kinderliteratuur, waaronder alle kinderboeken die Ilya Kabakov heeft geïllustreerd; het startpunt van zijn carrière als kunstenaar.
De LS Collectie brengt een grote verzameling werk samen van kunstenaars actief in de Sovjet-Unie; kunstenaars die vanuit Rusland migreerden; en kunstenaars die de culturele ontwikkeling in de Sovjet-Unie en Rusland vertegenwoordigen, of de bredere regio van landen rondom Rusland die daarna ontstond. Deze collectie geeft daarmee inzicht in de betekenisvolle en ook complexe rol die de Sovjet-Unie en Rusland hebben gespeeld en blijven spelen in de 20ste eeuw (kunst)geschiedenis.
Gedurende de periode dat de LS Collectie is verwerkt begon de oorlog in Oekraïne. Sindsdien is de relatie tussen Rusland en Europa ingrijpend veranderd. Deze oorlog maakt dat deze collectie nu in een ander licht staat. Het blijft echter belangrijk om ook nu deze collectie te ontsluiten zodat we na kunnen blijven denken over de verwevenheden en verschillen in de kunst en cultuur tussen Europa en Rusland. Met name is het belangrijk om ruimte te blijven maken voor individuele kunstenaars die met hun werk verzet plegen of simpelweg proberen te vluchten uit het Rusland van nu om hun werk vrij van politieke dwang te kunnen maken.
De opening van het studiecentrum vindt plaats op de dag na de onthulling van het kunstwerk The Acrobat (De acrobaat) van Ilya en Emilia Kabakov in de museumtuinen. The Acrobat is een interventie waarmee het belang van hun werk voor het museum en de stad een duidelijke manifestatie in de openbare ruimte krijgt. Samen onderstrepen deze gebeurtenissen opnieuw de langdurige toewijding van het Van Abbemuseum aan zijn belangrijke collectie van werken van El Lissitzky en Ilya en Emilia Kabakov. De experimentele benadering van de Sovjet avant-garde en de conceptuele artistieke praktijk van Kabakov worden zo met elkaar in dialoog gebracht, over generaties heen.
Serge-Aljosja Stommels (1967) is afgestudeerd in de Sociale geografie (1991) en Kunstgeschiedenis (1992) aan de Radboud Universiteit te Nijmegen. Zijn afstudeerscriptie in de Kunstgeschiedenis ging over Boris Grigoriev, de eerste biografie in het westen over deze Russische emigrant. In 1992 startte hij samen met Albert Lemmens (1948-2022) de LS Collectie voor Russische boekkunst, sinds 2013 de LS Collection van het Van Abbemuseum. Samen promoveerden zij in 2009 aan de Radboud Universiteit in een dubbelpromotie met het proefschrift ‘Russian Artists and the Children’s Book 1890-1992’. In 2013 ontvingen beiden de prestigieuze Ligatschov prijs voor het werk ter bevordering van het historische en culturele erfgoed van Rusland. Ook is hij auteur van vele boeken en artikelen over Russische boekkunst.
Ellen Rutten is de oprichter en eigenaar van AMS: Academy-Museum Synergies – een eenmanszaak die musea en erfgoedinstellingen helpt om actiever samen te werken met universiteiten. Als voormalig hoogleraar Slavische Literatuur aan de Universiteit van Amsterdam (2012–2025) en mededirecteur van The University of New Europe, een academisch solidariteitsnetwerk, kan Rutten voortborduren op haar ruime ervaring met cultureel/academisch leiderschap, fondsenwerving en haar bekwaamheid op wetenschappelijk gebied. Ze publiceerde o.a. Imperfections: Studies in Mistakes, Flaws, and Failures (met mederedacteurs Caleb Kelly en Jacco Kemper, Bloomsbury, 2022) en Sincerity after Communism: A Cultural History (Yale University Press, 2017).
Katerina Sidorova is beeldend kunstenaar en onderzoeker, en werkt met installatie, beeldhouwkunst en tekst. In haar werk onderzoekt ze sterfelijkheid en necropolitiek, de dood voorbij het antropocentrisme, uitingen van de staatsmacht en de performativiteit van niet-democratische regimes. Ze werkt op het snijvlak tussen beeldhouwwerk en scenografie, en creëert zo immersieve omgevingen voor performances, tentoonstellingen, experimenten en samenwerkingen. Sidorova heeft haar MA behaald aan de Glasgow School of Art, en is in de filosofie gepromoveerd aan de Yaroslavl State Pedagogical University. In 2024 was ze een Research Fellow bij het Stedelijk Museum in Amsterdam. Haar kunstwerken worden internationaal tentoongesteld, en ze heeft artikelen gepubliceerd bij Stedelijk Studies, Museum Catharijneconvent, Tubelight en Kunstlicht.
Robbie Schweiger is kunsthistoricus, slavist en onafhankelijk curator. Als onderzoeker bij het Stedelijk Museum Amsterdam benadert hij de kunstcollectie, het archief en de bibliotheek als dynamische constellaties die voortdurend opnieuw gelezen en geactiveerd kunnen worden. In samenwerking met kunstenaars, curatoren en onderzoekers uit de post-Sovjetcontext bevraagt hij dominante narratieven van cultureel imperialisme en onderzoekt hij de koloniale dimensies van de Sovjetmoderniteit. Daarnaast is Schweiger oprichter en curator van GELIJK IS ONGELIJK, een projectruimte voor hedendaagse kunst en erfgoed op het voormalige eiland Marken.
Anna Tchitcherine is een kunstonderzoeker, schrijver en redacteur uit Amsterdam. Als coördinator van de Lemmens-Stommels Collectie werkte Tchitcherine mee aan de inrichting van het LS-studiecentrum en organiseerde hen bibliotheektentoonstellingen met de collectie, o.a. Transponans: Tijdschrift als experiment (19 oktober 2024 – 9 oktober 2025) en Constellaties van collectiviteit (23 september 2026 – 28 mei 2027). Tchitcherine was ook mederedacteur van de publicatie The LS Collection: Books by and About Artists Touched by a Life In, Out Of, and Through Russia (2026). In hun onderzoek staan kunstenaarsboeken en -publicaties, materialiteit en het bevragen van grote kunsthistorische narratieven centraal.