In Memoriam: Rudi Fuchs (1942-2026)

Het museum treurt om het overlijden van Rudi Fuchs, een van de meest invloedrijke figuren binnen de Europese hedendaagse kunst. Hij was directeur van het Van Abbemuseum (1975 – 1987) en zijn visie is medebepalend geweest voor de internationale positie van het Van Abbemuseum. Tijdens zijn directeurschap van ontwikkelde Fuchs een onderscheidende benadering van verzamelen en tentoonstellen, waarbij Conceptuele kunst, Minimal Art, Arte Povera en Expressieve Europese schilderkunst met elkaar in dialoog werden gebracht. Via tentoonstellingen en aankopen introduceerde hij kunstenaars als Lawrence Weiner, Michael Asher, stanley brouwn, Sol LeWitt, Carl Andre, Georg Baselitz, Anselm Kiefer, A.R. Penck en Jannis Kounellis in het tentoonstellingsprogramma en de collectie van het museum.

Fuchs’ tentoonstellingen vormden de kern van zijn visie op het museum als een plek waar uiteenlopende ideeën over kunst elkaar konden ontmoeten. Zijn solotentoonstelling van Michael Asher in 1977 was exemplarisch voor zijn betrokkenheid bij de conceptuele kunst. In zijn thematische tentoonstellingen als De Statua (1983), Uit het Noorden (1984), Don Giovanni (1985), Het ijzeren venster (1985) en Regenboog (1987) bracht hij werken samen op basis van gedeelde houdingen en associaties. Hij brak hiermee met de traditie van stilistische categorieën of de lineaire kunsthistorische. Door de conventies waarmee kunst werd geclassificeerd en gepresenteerd ter discussie te stellen, wilde Fuchs nieuwe manieren openen om individuele kunstwerken en hun onderlinge relaties te bekijken.

Een bijzondere categorie in zijn oeuvre als tentoonstellingsmaker waren de collectiepresentaties. Een mijlpaal hierin was Ooghoogte (1986). Daarnaast waren er meerdere zomeropstellingen die hij zelf omschreef als ‘vingeroefeningen’ en zich kenmerkten door een enorme vrijheid in het combineren van zeer verschillende kunstwerken. De zomeropstelling van 1983 is in 2009 opnieuw uitgevoerd als onderdeel van het tentoonstellingsprogramma Play Van Abbe: Deel 1: Het Spel en de spelers. Fuchs omschreef zelf de collectie een als een ‘opera’, 2009 was een zeldzaam moment waarop een tentoonstelling in ‘reprise’ is gegaan. Tot veel vreugde van het publiek.

Deze benadering bepaalde ook zijn visie op de collectie. In plaats van haar te beschouwen als een chronologisch overzicht van artistieke vooruitgang, gaf Fuchs de voorkeur aan het idee van een ‘collectiemuseum’: een plek voor aandachtig kijken, reflectie en onverwachte ontmoetingen tussen kunstwerken. Zijn denken klinkt nog altijd door in Collectie als Kosmos, waarin de collectie niet enkel wordt opgevat als een verslag van de kunstgeschiedenis, maar als een ruimte van relaties, verbindingen en mogelijkheden.

De invloed van Fuchs reikte ver buiten Eindhoven. Als artistiek directeur van documenta 7 in Kassel in 1982 realiseerde hij een baanbrekende tentoonstelling waarin hedendaagse kunst in dialoog werd gebracht met historische tradities. Daarna gaf hij leiding aan het Gemeentemuseum in Den Haag en was hij van 1993 tot 2003 directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam, waar tentoonstellingen van onder anderen Imi Knoebel, Georg Baselitz, Karel Appel en Franz Ackermann zijn directeurschap markeerden.

Met zijn scherpzinnige oog, intellectuele overtuigingskracht en levenslange betrokkenheid bij kunstenaars heeft Fuchs een blijvende invloed uitgeoefend op het Van Abbemuseum, op generaties tentoonstellingsmakers en op de internationale kunstwereld.

Directeur Defne Ayas zei:

“Rudi Fuchs begreep het museum als een plek waar kunst voor zichzelf kan spreken. Zijn visie heeft het Van Abbemuseum gevormd en reikte ver voorbij de muren van het museum, waardoor hij een blijvende erfenis in heel Europa heeft nagelaten. Zijn invloed is vandaag de dag nog altijd voelbaar, zelfs in de manier waarop wij onze collectie presenteren in Collectie als Kosmos. Wij gedenken hem met dankbaarheid en diep respect.”

Verder lezen: Raadpleeg het archief van het Van Abbemuseum over Fuchs’ tentoonstellings- en aankoopbeleid, waaronder zijn opvatting van het ‘collectiemuseum’ en zijn ambitie om kunstwerken te bevrijden uit hun ‘stilistische veiligheid’.

Zie tevens: Rudi Fuchs (1975-1987) | Van Abbemuseum